Giá trị – kim ngạch xuất khẩu của hạt điều Việt Nam
Cùng với cà phê, điều là một trong những mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ lực của Việt Nam. Trong khi nhiều nhóm nông sản khác coi mốc 1 tỷ USD mỗi năm là thành tựu đáng tự hào, ngành điều đã liên tục duy trì kim ngạch xuất khẩu vượt ngưỡng 1 tỷ USD suốt 15 năm qua.
Việt Nam trở thành quốc gia dẫn đầu thế giới về sản lượng và kim ngạch xuất khẩu nhân điều từ năm 2006 và giữ vững vị thế này trong 18 năm. Vào năm 2010, Điều Việt Nam gia nhập “câu lạc bộ 1 tỷ USD” với sản lượng xuất khẩu đạt 180.000 tấn, và từ 2011 đến 2014, ngành điều duy trì kim ngạch ổn định trong khoảng 1 – 1,5 tỷ USD trước khi bứt phá mạnh vào năm 2015.
Năm 2015, xuất khẩu nhân điều tăng trưởng ấn tượng với 18,2% về sản lượng và 22,6% về giá trị, đạt 2,2 tỷ USD. Đà tăng trưởng này tiếp tục duy trì, giúp kim ngạch đạt 2,6 tỷ USD vào năm 2016 và lần đầu tiên chạm mốc 3,2 tỷ USD vào năm 2017 với sản lượng vượt 360.000 tấn. Đóng góp chính cho thành công này là nhân điều, chiếm tới 90% tổng kim ngạch, còn lại là các sản phẩm phụ như dầu vỏ hạt điều và cardanol.
Từ 2018 đến 2021, kim ngạch xuất khẩu điều Việt Nam dao động trong khoảng 3 – 3,2 tỷ USD trước khi giảm nhẹ còn 2,6 tỷ USD vào năm 2022 do giá điều thế giới tăng cao khiến nhiều nhà nhập khẩu phải cắt giảm sản lượng nhập khẩu. Tuy nhiên, ngành điều Việt Nam đã phục hồi và đạt kim ngạch 3,1 tỷ USD vào năm 2023, với dự đoán sẽ thiết lập kỷ lục mới ở mức 3,8 tỷ USD vào năm 2024.
Hiện nay, Việt Nam vẫn dẫn đầu thế giới về xuất khẩu hạt điều, phân phối sản phẩm đến hơn 90 quốc gia và vùng lãnh thổ. Theo số liệu sơ bộ từ Tổng cục Hải quan, trong 10 tháng đầu năm 2024, Việt Nam đã xuất khẩu 613.500 tấn hạt điều, thu về gần 3,6 tỷ USD, tăng 18,5% về lượng và 22,1% về giá trị so với cùng kỳ năm ngoái.
Giá xuất khẩu hạt điều của Việt Nam cũng tăng đáng kể từ đầu năm đến nay, từ mức 5.394 USD/tấn lên 6.407 USD/tấn.
Các thị trường xuất khẩu chính của hạt điều Việt Nam
Mỹ luôn là thị trường xuất khẩu hạt điều lớn nhất của Việt Nam, với kim ngạch tăng trưởng mạnh mẽ từ 28% năm 2011 (tương đương 397 triệu USD) lên 37% vào năm 2015, và duy trì ổn định ở mức 35% – 37% trong suốt thập kỷ qua. Thị trường Mỹ đóng vai trò quan trọng trong việc định hình tốc độ tăng trưởng và kim ngạch xuất khẩu hạt điều của Việt Nam.
Đặc biệt, trong giai đoạn 2017 – 2018, khi kim ngạch xuất khẩu hạt điều sang Mỹ vượt ngưỡng 1,2 tỷ USD, tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đạt kỷ lục, lần đầu tiên vượt mốc 3 tỷ USD. Tuy nhiên, do ảnh hưởng của đại dịch COVID-19, nhu cầu tiêu thụ hạt điều giảm, khiến kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ sụt giảm trong các năm sau đó, trước khi phục hồi vào năm 2023. Trong 9 tháng đầu năm 2024, Việt Nam đã xuất khẩu hơn 150.400 tấn hạt điều sang Mỹ, thu về 871,3 triệu USD, với lượng tăng gần 30% và giá trị tăng 32,8% so với cùng kỳ năm 2023. Sự gia tăng mạnh mẽ này dự báo sẽ giúp Việt Nam thiết lập một kỷ lục mới về kim ngạch xuất khẩu hạt điều. Đáng chú ý, Việt Nam chiếm tới 90% thị phần điều nhập khẩu của Mỹ trong suốt 10 năm qua.
Thị trường lớn thứ hai của hạt điều Việt Nam là EU, chiếm hơn 23% tổng lượng và tổng kim ngạch xuất khẩu điều của cả nước. Theo Tổng cục Hải quan, trong giai đoạn 2015 – 2020, xuất khẩu hạt điều sang EU đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 12% mỗi năm, với Hà Lan chiếm tới 50 – 55% thị phần hàng năm. Đứng sau Hà Lan là Đức, nước này luôn duy trì thị phần từ 3 – 4%, với kim ngạch xuất khẩu từ 100 – 120 triệu USD mỗi năm từ 2016 – 2023. Trong 8 tháng đầu năm 2024, hạt điều Việt Nam chiếm 71,24% tổng lượng và 70,66% tổng kim ngạch nhập khẩu hạt điều của EU từ các nước ngoài khối.
Trung Quốc cũng đang gia tăng đáng kể lượng nhập khẩu hạt điều từ Việt Nam. Năm 2023, xuất khẩu hạt điều sang Trung Quốc tăng 55% về giá trị và 43% về lượng so với cùng kỳ năm trước, đạt hơn 112.000 tấn. Trung Quốc hiện chiếm 15,6% về sản lượng và 16,7% về kim ngạch trong cơ cấu thị trường nhập khẩu hạt điều của Việt Nam năm 2023. Trang tin QQ News Trung Quốc chia sẻ, người tiêu dùng tại đây đánh giá cao hạt điều Việt Nam vì giàu dinh dưỡng, thơm ngon, và được coi là đặc sản phải mua khi du lịch Việt Nam.
Mặc dù kim ngạch chưa cao so với các thị trường hàng đầu, UAE là quốc gia có tốc độ tăng trưởng nhập khẩu hạt điều từ Việt Nam cao nhất. Năm 2023, Việt Nam xuất khẩu 16.352 tấn hạt điều sang UAE, thu về 102,9 triệu USD, tăng lần lượt 41% về lượng và 58% về giá trị so với cùng kỳ năm trước. UAE là quốc gia duy nhất trong nhóm dẫn đầu duy trì đà tăng trưởng liên tục trong suốt 10 năm từ 2014 – 2024.
Tiềm năng xuất khẩu của hạt điều Việt Nam
Thị trường hạt điều toàn cầu được dự đoán sẽ tăng trưởng mạnh mẽ, từ quy mô 7,82 tỷ USD vào năm 2024 lên 9,20 tỷ USD vào năm 2029, với tốc độ CAGR là 3,31% trong giai đoạn này. Động lực thúc đẩy sự phát triển này đến từ ý thức về sức khỏe ngày càng tăng của người tiêu dùng, khi ngày càng nhiều người chuyển sang lựa chọn các thực phẩm lành mạnh như hạt điều, loại hạt giàu chất dinh dưỡng với hàm lượng cao vitamin B, vitamin K và các khoáng chất thiết yếu như đồng, sắt, magie, mangan, phốt pho, và kẽm.
Việt Nam, một trong những quốc gia xuất khẩu hạt điều lớn nhất thế giới, sẽ được hưởng lợi lớn từ xu hướng này. Ngành điều Việt Nam đã đạt được những thành công nổi bật nhờ áp dụng công nghệ hiện đại vào sản xuất thay vì cạnh tranh về giá thành. Từ năm 2008, Việt Nam đã đầu tư vào quy hoạch và phát triển sản xuất, chế biến hạt điều tại Bình Phước, thúc đẩy quá trình cơ giới hóa và tự động hóa. Các loại máy móc như máy cắt tách vỏ, máy bóc lụa, và máy phân loại màu do Việt Nam sản xuất không chỉ giảm tới 70 – 80% lao động mà còn rút ngắn thời gian sản xuất từ 13 – 14 ngày xuống còn 7 ngày. Điều này cải thiện đáng kể hiệu quả và chất lượng sản phẩm, giúp giảm tỷ lệ hạt điều nhân vỡ, vượt trội hơn so với thiết bị nhập khẩu từ nước ngoài. Nhờ đó, một số công ty từ Ý, Ấn Độ và Brazil đã phải mua máy móc chế biến hạt điều của Việt Nam để nâng cao chất lượng sản phẩm của họ.
Cùng với nhu cầu hạt điều ngày càng tăng tại Mỹ, Trung Quốc và các nước Ả Rập, cùng các hiệp định thương mại tự do giúp thuế xuất khẩu vào các thị trường chính như EU, Mỹ, Trung Quốc, và UAE giảm về 0, ngành điều Việt Nam kỳ vọng sẽ tiếp tục duy trì đà tăng trưởng và gia tăng thị phần toàn cầu.
Ưu Điểm của Hạt Điều Việt Nam
Hạt điều Việt Nam không chỉ là nguồn dinh dưỡng giàu chất béo và đạm mà còn có những đặc điểm dinh dưỡng nổi bật, giúp khắc phục nỗi lo về tăng cân và mang lại nhiều lợi ích sức khỏe.
Hàm lượng dinh dưỡng vượt trội
Theo số liệu từ INC, 100g hạt điều trung bình chứa khoảng 690 kcal, trong khi hạt điều Việt Nam chỉ chứa khoảng 594 kcal, tức là ít hơn đáng kể so với các loại hạt điều khác. Hạt điều Việt Nam cũng có hàm lượng chất béo thấp hơn, với tỷ lệ 45.3% so với mức 48.3% của hạt điều từ các nguồn khác. Điều này giảm thiểu nỗi lo về tăng cân và giúp người dùng thưởng thức mà không phải lo ngại về lượng calo.
Tỷ lệ chất bột đường có lợi
Hạt điều Việt Nam có tỷ lệ chất bột đường cao hơn khoảng 7% so với hạt điều trung bình trên thế giới, đạt mức 27.2%. Đây là loại carbohydrate tốt, không ảnh hưởng tiêu cực đến người bị bệnh tiểu đường. Tỷ lệ carbohydrate cao và chất béo thấp tạo nên vị ngọt giòn tự nhiên và hương thơm đặc trưng của hạt điều Việt Nam, khác biệt hoàn toàn so với các loại hạt điều khác trên thế giới.
Giàu khoáng chất có lợi cho sức khỏe
Hạt điều Việt Nam chứa nhiều khoáng chất thiết yếu, đặc biệt là các chất có lợi cho xương khớp như phốt pho, magie, và canxi. Hàm lượng natri trong hạt điều ở mức thấp, trong khi kali lại khá cao, giúp phòng ngừa tăng huyết áp. Ngoài ra, hàm lượng sắt trong hạt điều Việt Nam đạt 5.19 mg/100g, được khuyến nghị cho người bị mất máu, giúp bổ sung sắt tự nhiên và hỗ trợ sức khỏe tổng thể.
Với những ưu điểm dinh dưỡng trên, hạt điều Việt Nam trở thành lựa chọn lý tưởng cho những ai quan tâm đến sức khỏe và tìm kiếm một loại thực phẩm tự nhiên, bổ dưỡng.
Chất lượng và tiêu chuẩn sản xuất
Tại Hội nghị Hạt và Quả Khô Thế Giới vào tháng 5/2017, tổ chức INC đánh giá rằng 90% hạt điều nhân của Việt Nam được sản xuất bằng công nghệ tiên tiến, đảm bảo chất lượng, an toàn cho người tiêu dùng. Hầu hết các doanh nghiệp sản xuất hạt điều tại Việt Nam đều đạt chứng nhận HACCP. Các nhà máy lớn còn áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng cao như ISO 22000, FSSC 22000, BRC, và HALAL, đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường quốc tế, đặc biệt là Liên minh châu Âu và các quốc gia Hồi giáo.
Việc áp dụng các tiêu chuẩn này không chỉ nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn khẳng định vị thế của hạt điều Việt Nam trên thị trường toàn cầu, đáp ứng nhu cầu đa dạng và ngày càng cao của người tiêu dùng quốc tế.
Kết luận
Theo Tridge, châu Âu là khu vực nhập khẩu hạt điều lớn nhất thế giới, chiếm khoảng 40% giá trị nhập khẩu hạt điều toàn cầu, cao hơn thị phần của Hoa Kỳ (28,5%). Tốc độ tăng trưởng nhập khẩu hạt điều của châu Âu đạt trung bình 6% mỗi năm, gấp đôi tốc độ tăng trưởng toàn cầu, thể hiện nhu cầu ngày càng cao của thị trường này. Sự tăng trưởng mạnh của hạt điều tại châu Âu còn phản ánh xu hướng tiêu dùng hướng tới các sản phẩm bền vững và tốt cho sức khỏe, nơi châu Âu đang dẫn đầu. Hạt điều Việt Nam, với hàm lượng chất béo thấp nhất và nhiều vitamin, là sản phẩm lý tưởng đáp ứng yêu cầu này.
Thỏa thuận EVFTA đã giảm thuế suất nhập khẩu đối với các sản phẩm chế biến từ hạt điều Việt Nam vào EU từ mức 7-12% xuống 0%. Đây là lợi thế cạnh tranh rất lớn cho hạt điều Việt Nam, giúp doanh nghiệp Việt nâng cao sức cạnh tranh về giá tại thị trường EU so với các quốc gia xuất khẩu khác.
Bên cạnh đó, nhu cầu về các sản phẩm hạt tại thị trường Trung Quốc tăng nhanh trong những năm gần đây, đặc biệt là các sản phẩm sức khỏe và dinh dưỡng. Theo thống kê, thị trường hạt của Trung Quốc đạt 10,6 tỷ USD vào năm 2019 và dự kiến sẽ tăng lên 14,6 tỷ USD vào năm 2025, với tốc độ tăng trưởng trung bình hàng năm là 5%. Là món ăn nhẹ tốt cho sức khỏe, hạt điều ngày càng được người tiêu dùng Trung Quốc ưa chuộng.
Xem thêm bài viết: Hồ tiêu Việt Nam: Kim ngạch xuất khẩu kỷ lục, vượt mốc 1 tỷ USD
