Việt Nam hiện là quốc gia đứng thứ hai về sản xuất bưởi trên thế giới, chỉ sau Trung Quốc. Với diện tích canh tác lên tới 105.400 ha và sản lượng gần 905 nghìn tấn mỗi năm, Việt Nam luôn đảm bảo nguồn cung bưởi dồi dào và chất lượng cho các thị trường nhập khẩu. Các giống bưởi nổi tiếng, mang đậm bản sắc vùng miền như bưởi da xanh, bưởi năm roi, bưởi Diễn, bưởi đỏ, và bưởi Đoan Hùng đã góp phần khẳng định vị thế của bưởi Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Chất lượng và hương vị đặc biệt của bưởi Việt Nam
Bưởi Việt Nam có chất lượng và hương vị đặc biệt, nhờ điều kiện khí hậu và đất đai đa dạng trên khắp cả nước. Các loại bưởi đặc trưng của từng vùng miền không chỉ khác biệt về hình dáng và trọng lượng, mà còn mang trong mình hương vị riêng biệt, tạo nên sự phong phú và hấp dẫn cho sản phẩm bưởi Việt Nam trên thị trường quốc tế. Một số giống bưởi xuất khẩu chính bao gồm:
- Bưởi Da Xanh: Với trọng lượng từ 800-2000g, quả bưởi da xanh có vỏ màu xanh khi chín và thịt bưởi màu hồng nhạt, độ ngọt khoảng 11-12%, hương vị đậm đà, thơm ngon. Đây là giống bưởi được trồng phổ biến ở Bến Tre và nổi tiếng với vị ngọt ngào, giàu nước.
- Bưởi Năm Roi: Hình dáng quả bưởi như quả lê, có vỏ xanh vàng khi chín và trọng lượng khoảng 1400-1800g. Loại bưởi này có độ ngọt nhẹ (6-8%) với cùi màu trắng, tép bưởi đều, mịn, mọng nước, phù hợp với khẩu vị nhiều thị trường.
- Bưởi Diễn: Bưởi Diễn từ Hà Nội có trọng lượng nhỏ hơn (800-1000g) nhưng độ ngọt rất cao, từ 12-14%, hương vị ngọt đậm và vỏ màu vàng. Đây là loại bưởi có tiếng và được nhiều người ưa chuộng.
- Bưởi Đoan Hùng: Được trồng nhiều ở Phú Thọ, bưởi Đoan Hùng có trọng lượng khoảng 700-800g, độ ngọt 9-11%, dễ bóc vỏ và có vị ngọt pha chút đắng nhẹ, đặc trưng rất riêng.
Với diện tích canh tác rộng và sản lượng cao, chủ yếu tập trung ở Đồng bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Cửu Long, Việt Nam đảm bảo nguồn cung ổn định với năng suất đạt từ 68-158 tạ/ha. Sản lượng bưởi Việt Nam dành cho xuất khẩu hàng năm khoảng từ 100,000-200,000 tấn, đáp ứng nhu cầu nhập khẩu đều đặn nhờ vào thời vụ dài và chất lượng đồng đều.
Trong hệ thống thu mua và phân phối, thương lái đóng vai trò trung gian quan trọng, kết nối giữa người nông dân và các doanh nghiệp thu gom, sơ chế. Thương lái chịu phần lớn chi phí mua bưởi, chiếm khoảng 93,6%, giúp quản lý quy trình tiêu thụ hiệu quả dù sản xuất còn phân tán và quy mô nhỏ lẻ. Vì vậy, thách thức chính không nằm ở chất lượng bưởi mà là quản lý chuỗi cung ứng nhằm tối ưu hóa đầu ra cho sản phẩm bưởi Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Năng lực phát triển sản phẩm chế biến từ bưởi
Việt Nam có những tiêu chuẩn khác nhau về chất lượng trồng bưởi đáp ứng được tiêu chuẩn của các quốc gia trên toàn thế giới. Đến nay, cả nước đã hơn 40 vùng trồng bưởi của 10 tỉnh với sản lưởng khoảng 15,000 tấn/ năm đủ điều kiện xuất khẩu qua Mỹ.
Thống kê cho thấy, các mặt hàng nông sản và thực phẩm chế biến của Việt Nam bao gồm bưởi hiện đã có mặt tại trên 180 quốc gia và vùng lãnh thổ. Có thể nói lợi thế về nguồn nguyên liệu dồi dào đã tạo điều kiện để các doanh nghiệp đầu tư mạnh hơn vào nhóm sản phẩm chế biến. Tính đến tháng 6 năm 2023, Việt Nam có khoảng 13.000 cơ sở chế biến nông sản trong đó có khoảng 3,369 cơ sở thuộc hình thức sơ chế và chế biến sản phẩm có nguồn gốc thực vật. Nhiều nhà máy chế biến nông, lâm, thủy sản quy mô lớn đã được đầu tư, lắp đặt dây chuyền thiết bị công nghệ hiện đại. Riêng giai đoạn 2017-2022, có 76 dự án lớn về chế biến nông sản với số vốn đầu tư trên 73.000 tỷ đồng đã được khởi công xây dựng, nhiều cơ sở đã hoàn thành bước vào sản xuất. Điều đó cho thấy mức độ quan tâm đầu tư và xu hướng phát triển công nghiệp chế biến nông sản trong những năm gần đây.
Tuy tiềm năng là thế nhưng tính đến nay, mới chỉ khoảng 10-15% sản lượng sản phẩm nông sản được đưa vào chế biến. Trong đó, các sản phẩm chế biến từ bưởi dù ít nhưng cực kì đa dạng, bao gồm:
- Nước ép bưởi: Nước ép bưởi tự nhiên giàu vitamin C, chất chống oxy hóa và có hương vị thơm ngon, là lựa chọn phổ biến trên thị trường quốc tế. Nước ép bưởi được đóng chai, đóng hộp tiện lợi, có thể tiêu thụ ngay hoặc làm nguyên liệu cho các món ăn và đồ uống khác.
- Mứt bưởi: Phần vỏ bưởi sau khi sơ chế và ngâm đường tạo thành món mứt bưởi thơm ngon. Sản phẩm này không chỉ có vị ngọt dịu, thanh mát mà còn có thể dùng trong các dịp lễ, Tết hoặc làm quà tặng. Mứt bưởi được nhiều người yêu thích và phù hợp với thị trường yêu cầu sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên.
- Tinh dầu bưởi: Tinh dầu được chiết xuất từ vỏ bưởi chứa nhiều hợp chất chống oxy hóa và kháng khuẩn, phù hợp để làm nguyên liệu cho ngành mỹ phẩm, chăm sóc tóc, xà phòng, và nước hoa. Tinh dầu bưởi Việt Nam đang rất được ưa chuộng tại các thị trường như Hàn Quốc, Nhật Bản, và châu Âu nhờ hương thơm tự nhiên và chất lượng cao.
- Trà vỏ bưởi: Vỏ bưởi sấy khô hoặc chế biến thành trà là một sản phẩm có tác dụng tốt cho sức khỏe, giúp giảm cân, hỗ trợ tiêu hóa và tăng cường miễn dịch. Trà vỏ bưởi đang được thị trường quốc tế ưa chuộng, đặc biệt là các nước châu Á như Hàn Quốc và Nhật Bản, nơi trà thảo mộc phổ biến.
- Mứt và siro bưởi dùng trong pha chế: Ngoài nước ép, siro bưởi cũng được xuất khẩu dưới dạng nguyên liệu pha chế cho các loại đồ uống như cocktail, mocktail hoặc trà trái cây. Mứt bưởi cũng được sử dụng làm nhân cho bánh ngọt hoặc thêm vào các món ăn để tạo hương vị đặc trưng.
- Bưởi sấy dẻo: Bưởi sấy dẻo là một món ăn vặt tự nhiên và giàu dinh dưỡng, có độ dai ngọt vừa phải, phù hợp cho người tiêu dùng ưa thích đồ ăn nhẹ lành mạnh. Bưởi sấy dẻo được đóng gói tiện dụng và có thể dễ dàng vận chuyển, bảo quản, phù hợp để xuất khẩu.
- Bột bưởi: Bột bưởi được tạo ra từ vỏ hoặc múi bưởi sau khi sấy khô và nghiền nhuyễn, dùng làm nguyên liệu trong thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, và thức uống. Bột bưởi có thể được dùng để pha nước, làm bánh, hoặc bổ sung vào khẩu phần ăn hàng ngày để tăng cường sức khỏe.
Những sản phẩm chế biến từ bưởi này không chỉ làm tăng giá trị cho trái bưởi mà còn mở ra cơ hội xuất khẩu rộng lớn cho Việt Nam. Sự đa dạng hóa sản phẩm giúp đáp ứng nhu cầu phong phú của người tiêu dùng quốc tế, đặc biệt là những người quan tâm đến sức khỏe và sản phẩm tự nhiên.
Bưởi chất lượng cao cho phân khúc cao cấp
Bưởi da xanh hiện là sản phẩm xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, đặc biệt được ưa chuộng tại các thị trường khó tính như Mỹ và Canada. Loại bưởi này chủ yếu được trồng ở các tỉnh thuộc Đồng bằng sông Cửu Long, với Bến Tre là tỉnh có diện tích lớn nhất, lên tới gần 9.400 ha, chiếm khoảng 35% diện tích cây ăn trái toàn tỉnh. Để đáp ứng các yêu cầu khắt khe cho việc xuất khẩu, ngành nông nghiệp Bến Tre đã phối hợp với nhiều đơn vị thành lập và củng cố chuỗi cung ứng bưởi da xanh, với 32 tổ hợp tác và 9 hợp tác xã, quy tụ 1.467 hộ dân trên tổng diện tích 542,65 ha (số liệu năm 2022).
Lô hàng bưởi da xanh đầu tiên của Việt Nam được xuất khẩu sang Mỹ vào tháng 11 năm 2022 và đã nhận được sự đón nhận nồng nhiệt từ người tiêu dùng địa phương, đồng thời được đánh giá cao về chất lượng. Giá bán bưởi Việt Nam trên thị trường Mỹ dao động từ 6,99 – 7,99 USD/pound, với mỗi trái bưởi có trọng lượng khoảng 3 pounds (tương đương gần 1,5 kg). Mặc dù giá bán này cao gấp 2-3 lần so với bưởi có nguồn gốc từ Trung Quốc và Mexico, bưởi da xanh Việt Nam vẫn liên tục được tiêu thụ mạnh mẽ và trở thành sản phẩm “hot”, giúp bưởi Việt Nam nhanh chóng vươn lên vị trí thứ 4 trong bảng xếp hạng thị phần bưởi tại Mỹ chỉ sau một năm.
Bưởi xanh thâm nhập thành công vào thị trường cao cấp không chỉ nhờ chất lượng tuyệt vời mà còn nhờ sự hợp tác chặt chẽ giữa người sản xuất và chính quyền địa phương. Để đẩy mạnh hơn nữa việc xây dựng thương hiệu và cải tiến quy trình sản xuất, họ đã tích cực thực hiện một loạt các biện pháp kiểm soát và chứng nhận chất lượng để đảm bảo sản phẩm đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Ngoài ra, nông dân ở tỉnh Biên giới cũng đã nâng cao trình độ trồng trọt và quản lý thông qua đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật, nhờ đó đảm bảo nguồn cung ổn định và chất lượng cao.
Quy trình trồng bưởi xanh Việt Nam chú trọng tính bền vững và áp dụng công nghệ nông nghiệp hiện đại nhằm bảo vệ môi trường sinh thái, đồng thời tăng năng suất và chất lượng quả. Khi nhu cầu thực phẩm tốt cho sức khỏe của người tiêu dùng ngày càng tăng, bưởi xanh ngày càng được thị trường ưa chuộng nhờ giá trị dinh dưỡng phong phú và hương vị tự nhiên.
Hưởng lợi từ các hiệp định thương mại
Các hiệp định thương mại tự do (FTA) như CPTPP, EVFTA, ACFTA, VKFTA, RCEP, và AJCEP mà Việt Nam đã ký kết đóng vai trò quan trọng trong việc tạo điều kiện thuận lợi cho xuất khẩu bưởi và các sản phẩm chế biến từ bưởi. Những hiệp định này giúp giảm hoặc loại bỏ thuế quan, mở rộng thị trường, đồng thời tăng sức cạnh tranh cho sản phẩm nông sản của Việt Nam, trong đó có bưởi.
Hiện nay, các thị trường chính của bưởi Việt Nam như Hàn Quốc, Mỹ, EU, các nước ASEAN, Úc, Canada, New Zealand. Thuế suất nhập khẩu bưởi đều là 0%. Riêng Trung Quốc, do bưởi chưa được kí nghị định thư nên chủ yếu xuất khẩu thông qua tiểu nghạch hoặc sẽ vướng mắc nhiều thủ tục tuy nhiên thuế suất cho bưởi cũng cực kỳ thấp nếu so với các nước khác.
Có nhiều cách để kiểm tra thuế suất nhập khẩu từ quốc gia cung cấp sản phẩm cho bạn, nhưng khi nhập khẩu hàng hoá từ đâu, ưu tiên đầu tiên bạn cần kiểm tra là các rào cản thương mại và ưu đãi thương mại từ các hiệp định với quốc gia của bạn. Các khoản ưu đãi này có thể giúp bạn tiết kiệm ít nhất là 10% đến 30% tuỳ theo mặt hàng.
KẾT LUẬN
Nhờ vào chất lượng vượt trội và hương vị đặc trưng, bưởi Việt Nam đã từng bước chứng minh vị thế quan trọng trên thị trường quốc tế. Là nước sản xuất bưởi lớn thứ hai trên thế giới, Việt Nam tự hào sở hữu rất nhiều các giống bưởi đa dạng, bao gồm bưởi da xanh, bưởi Nam Roi, bưởi Diễn và bưởi Đoan Hùng, được thị trường ưa chuộng. Những đặc điểm độc đáo của các giống bưởi này, được hình thành từ khí hậu đa dạng và đất đai màu mỡ của đất nước, đã thu hút người tiêu dùng và mở ra những cơ hội xuất khẩu đầy hấp dẫn.
Sự hỗ trợ từ nhiều hiệp định thương mại tự do đã đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao sức cạnh tranh của bưởi Việt Nam. Với mức thuế nhập khẩu bằng 0 ở các thị trường chính và nhu cầu toàn cầu ngày càng tăng đối với sản phẩm nông sản chất lượng, Việt Nam đang ở vị trí tốt để tận dụng những lợi thế này. Khi ngành bưởi tiếp tục phát triển, tập trung vào các thực tiễn bền vững và nâng cao chất lượng, triển vọng cho bưởi Việt Nam trên thị trường quốc tế vẫn sáng sủa, hứa hẹn mang lại sự tăng trưởng và cơ hội đa dạng hóa đáng kể cho các nhà xuất khẩu và nhà sản xuất.
