Thanh long có nguồn gốc từ Trung Mỹ, cụ thể là từ các vùng Mexico, Guatemala, và Costa Rica. Loại cây này thuộc họ xương rồng (Cactaceae) và thường được gọi bằng nhiều tên khác nhau bao gồm “pitahaya” và “pitaya roja” ở Mỹ Latinh và lê dâu tây (strawberry pear) ở Mỹ.
Thanh long không chỉ nổi tiếng nhờ vị ngon và giàu dinh dưỡng mà còn vì tác dụng tốt cho sức khỏe, bao gồm cung cấp nhiều chất xơ, vitamin C, và các chất chống oxy hóa. Tại Việt Nam, thanh long bắt đầu trở nên phổ biến từ đầu thế kỉ thứ 20 với vùng trồng đầu tiên ở Bình Thuận, sau đó phát triển khắp cả nước.
Hiện nay Việt Nam là một trong những nước xuất khẩu thanh long lớn nhất thế giới. Thanh long Việt Nam đã và đang xuất khẩu tới hơn 40 quốc gia trên toàn thế giớ với giá trị xuất khẩuliên tục tăng từ 57.15 triệu USD năm 2010 lên hơn 100 triệu USD năm 2011 và từ năm 2017 đến 2020, mỗi năm vượt mốc một tỷ USD. Trong đó, Trung Quốc, Ấn Độ, Hoa Kỳ, Thái Lan, Hà Lan và Nhật Bản là những nước nhập khẩu thanh long lớn nhất của Việt Nam.
Tại sao thanh long Việt Nam được ưa chuộng đến thế và lí do tại sao nên chọn Việt Nam làm điểm đến trong chiến lược nhập khẩu thanh long ? Bài viết dưới đây sẽ giải thích chi tiết.
Khí hậu phù hợp để trồng thanh long
Các loại thanh long trồng ở Việt Nam cũng rất đa dạng, bao gồm thanh long ruột trắng (Hylocereus undatus), thanh long ruột đỏ (Hylocereus costaricensis), thanh long vàng (Hylocereus megalanthus) và thanh long lai (Hylocereus spp.) Thanh long Việt Nam được thu hoạch quanh năm tuy nhiên vụ chính sẽ từ tháng 6 đến tháng 9 dương lịch.
Thanh long được biết tới là loại cây ưa thích ánh sáng mạnh và cần nhiều ánh sáng mặt trời, với khoảng 8-12 giờ ánh sáng mỗi ngày để sinh trưởng và ra quả đều đặn. Ngoài ra, thanh long thích hợp nhất với loại đất tơi xốp, giàu dinh dưỡng và có khả năng thoát nước tốt, như đất cát pha hoặc đất phù sa. Đó là lí do thanh long cực kỳ thích hợp phát triển ở Việt Nam, với điều kiện đất nước trải dài, mỗi vùng sẽ tạo ra một lợi thế để trồng các loại thanh long khác nhau.
Bình Thuận có nhiều giờ nắng mỗi ngày, trung bình từ 2,500-2,700 giờ nắng mỗi năm, giúp cây thanh long nhận được đủ ánh sáng để quang hợp và sinh trưởng. Ngoài ra, đất bình thuận là đất cát pha, loại đất thoát nước tốt, chu kỳ mùa măn ngắn và khô kéo dài. Cộng hưởng lại, cùng với kinh nghiệm và kỹ thuật canh tác tiên tiến, Bình Thuận đã trở thành “thủ phủ” của thanh long Việt Nam. Tính đến cuối năm 2023, Bình Thuận còn khoảng 26,500 ha thanh long, sản lượng hằng năm khoảng 570.000 tấn/năm với 80% dành cho xuất khẩu.
Khác với Bình Thuận, khí hậu và đất đai của Long An lại phù hợp với việc phát triển giống thanh long ruột đỏ. Long An nằm ở vùng đồng bằng sông Cửu Long, nơi có lượng đất phù sa giàu dinh dưỡng bậc nhất khu vực Đông nam Á. Đất phù sa giúp cây thanh long hấp thụ dinh dưỡng tốt hơn, tuy ở Long An mùa mưa kéo dài tận 6 tháng nhưng do hệ thống đất thoát nước tốt và sự chăm sóc hợp lý từ nông dân, lượng mưa tại Long An đủ để cây phát triển mà không gây tình trạng ngập úng, điều này giúp thanh long sinh trưởng ổn định.
Tiêu chuẩn chất lượng cao
Việt Nam có nhiều loại tiêu chuẩn khác nhau nhằm đảm bảo chất lượng sản phẩm và đáp ứng yêu cầu của thị trường quốc tế. Các tiêu chuẩn này không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn tạo niềm tin cho người tiêu dùng trong và ngoài nước. Dưới đây là một số tiêu chuẩn phổ biến mà các sản phẩm nông nghiệp, bao gồm thanh long, thường phải tuân thủ:
1. Tiêu chuẩn VietGAP (Vietnam Good Agricultural Practices)
- Mục tiêu:
- Đảm bảo an toàn thực phẩm và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.
- Thúc đẩy sản xuất nông nghiệp bền vững và có trách nhiệm với môi trường.
- Chi tiết:
- Quản lý sản xuất: VietGAP yêu cầu các nhà sản xuất phải tuân thủ quy trình sản xuất rõ ràng, từ khâu chuẩn bị đất, chọn giống, chăm sóc cây trồng, đến thu hoạch và bảo quản.
- Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật: Hạn chế sử dụng hóa chất độc hại, chỉ cho phép sử dụng các loại thuốc BVTV đã được phép, và tuân thủ đúng liều lượng, thời gian cách ly trước khi thu hoạch.
- Ghi chép: Các hoạt động sản xuất cần được ghi chép đầy đủ để đảm bảo tính minh bạch, dễ dàng theo dõi nguồn gốc sản phẩm và kiểm tra chất lượng.
2. Tiêu chuẩn GlobalGAP (Global Good Agricultural Practices)
- Mục tiêu:
- Đáp ứng yêu cầu chất lượng và an toàn thực phẩm của các thị trường quốc tế, đặc biệt là châu Âu và Bắc Mỹ.
- Chi tiết:
- Quản lý an toàn thực phẩm: GlobalGAP tập trung vào việc xác định và kiểm soát các mối nguy hiểm trong sản xuất nông sản, từ khâu gieo trồng cho đến khi sản phẩm đến tay người tiêu dùng.
- Bảo vệ môi trường: Các quy trình sản xuất phải thân thiện với môi trường, bao gồm quản lý nước, bảo tồn đa dạng sinh học và giảm thiểu chất thải.
- Phúc lợi xã hội: Đảm bảo quyền lợi cho người lao động, như điều kiện làm việc tốt, an toàn lao động và các quyền lợi khác.
3. Tiêu chuẩn HACCP (Hazard Analysis and Critical Control Points)
- Mục tiêu:
- Đảm bảo an toàn thực phẩm trong toàn bộ quá trình sản xuất và chế biến.
- Chi tiết:
- Phân tích nguy cơ: HACCP yêu cầu các doanh nghiệp phân tích và xác định các mối nguy hiểm có thể xảy ra trong quá trình sản xuất thực phẩm, từ đó đề ra các biện pháp kiểm soát hiệu quả.
- Điểm kiểm soát quan trọng (CCP): Các điểm trong quy trình sản xuất mà tại đó có thể kiểm soát mối nguy hiểm được gọi là CCP. Doanh nghiệp cần xác định và giám sát các điểm này để đảm bảo an toàn cho sản phẩm.
- Ghi chép và kiểm tra: Các quy trình giám sát và kiểm soát cần được ghi chép để đảm bảo tính minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc.
Tính đến cuối tháng 12 năm 2022, diện tích cây thanh long trên địa bàn tỉnh Bình Thuận được cấp chứng nhận VietGAP là 11,006 ha, chiếm 40% tổng diện tích toàn tỉnh. Đáng chủ ý là 80% diện tích đạt chứng nhận VIETGAP này cũng được cấp chứng nhận GlobalGAP. Tỉnh Long An cũng sở hữu hơn 4 ngàn ha đạt chứng nhận VIETGAP cho giống thanh long ruột đỏ. Dĩ nhiên, con số này đang liên tục tăng trưởng khi chính sách của Việt Nam hướng tới duy trì sản lượng nhưng gia tăng chất lượng cho thanh long để thanh long Việt Nam ngày càng gia tăng thị phần tại thị trường các nước phát triển.
Giá thành cạnh tranh
Ở vụ mùa chính, thanh long Việt Nam được thu mua với mức giá khá rẻ do sản lượng dồi dào. Giá trung bình giao động từ 5,000 VND/kg – 11,000 VND/ kg
Với vụ nghịch, giá thu mua thanh long sẽ cao hơn rất nhiều do sản lượng ít. Đối với thanh long ruột trắng dao động từ 20,000 – 23,000 VND/kg đối với hàng loại 1 (tùy vựa), và 15.000 – 18.000 đồng kg đối với hàng loại 2. Đối với thanh long ruột đỏ, giá thu mua sẽ cao hơn, ở mức 37.000 đồng – 40.000 đồng/kg loại 1.
So sánh với các quốc gia khác ở Đông Nam Á, giá thanh long của Việt Nam rẻ hơn từ 20 -30% do được trồng với sản lượng lớn hơn từ 3 -5 lần. Ngoài ra với việc sở hữu rất nhiều hiệp định thương mại tự do giúp Việt Nam tự tin đem thanh long và các chế phẩm từ thanh long ra thế giới. Các hiệp định lớn hiện tại kí kết với các thị trường xuất khẩu thanh long chính như Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – EU (EVFTA), Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – Hàn Quốc (VKFTA) và Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN – Trung Quốc (ACFTA). Trái thanh long hoàn toàn được miễn thuế hoặc giảm thuế khi xuất khẩu đến các quốc gia tham gia hiệp định này. Điều này giúp các nhà nhập khẩu tiết kiệm được từ 10 -20% chi phí.
Diện tích trồng lớn, nguồn cung ổn định
Chính phủ Việt Nam hướng tới đề án phát triển thanh long một cách bền vững với những mục tiêu khác nhau. Giai đoạn 2025-2030, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn khuyến cáo các địa phương ổn định diện tích thanh long trong khoảng 60.000 đến 65.000 ha, duy trì sản lượng từ 1,3 triệu đến 1,5 triệu tấn. Bên cạnh đó, các địa phương cần tập trung áp dụng đồng bộ các quy trình sản xuất tiên tiến, bảo đảm năng suất, nâng cao mẫu mã, chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.
Theo đó, với Bình Thuận, hướng tới năm 2030, diện tích cây thanh long toàn tỉnh ổn định khoảng 25.000 ha với năng suất bình quân đạt 22 tấn/ha, sản lượng đạt 550.000 tấn/năm. Đồng thời tỷ lệ giá trị sản phẩm được sản xuất dưới các hình thức hợp tác, liên kết đạt khoảng 70%, còn tỷ lệ diện tích cây thanh long áp dụng quy trình thực hành sản xuất nông nghiệp tốt (VietGAP và tương đương) đạt khoảng 70 – 75% so với tổng diện tích.
Với Long An, ổn định diện tích thanh long khoảng 8,000 – 10,000 ha, sản lượng 250,000 – 300,000 tấn. Bố trí diện tích thanh long rải vụ thu hoạch khoảng 60% diện tích, thanh long chính vụ 40% diện tích.
Kết luận
Thanh long Việt Nam, với nguồn gốc từ Trung Mỹ, đã phát triển mạnh mẽ thành một trong những sản phẩm nông sản xuất khẩu chủ lực của đất nước. Những yếu tố nổi bật như chất lượng cao, sự đa dạng về giống cây, và các tiêu chuẩn sản xuất nghiêm ngặt đã giúp thanh long Việt Nam chiếm lĩnh thị trường quốc tế. Việc áp dụng các quy trình sản xuất tiên tiến như VietGAP và GlobalGAP không chỉ nâng cao giá trị sản phẩm mà còn bảo đảm an toàn thực phẩm cho người tiêu dùng. Với giá thành cạnh tranh và chính sách hỗ trợ từ chính phủ, thanh long Việt Nam không chỉ có lợi thế về chất lượng mà còn về giá cả, giúp các nhà nhập khẩu tiết kiệm chi phí. Chính vì vậy, thanh long Việt Nam đang khẳng định vị thế vững chắc trên thị trường toàn cầu và có triển vọng phát triển bền vững trong tương lai.
Xem thêm bài viết：
