1. Thông tin tổng quan
Tên đầy đủ (Tiếng Việt): Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương.
Tên viết tắt (Tiếng Anh): CPTPP (Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific Partnership).
Các nước/thành viên tham gia: CPTPP là hiệp định giữa 11 quốc gia thành viên ban đầu:
- Châu Á & Châu Đại Dương: Việt Nam, Nhật Bản, Singapore, Brunei, Malaysia, Australia (Úc), New Zealand.
- Châu Mỹ: Canada, Mexico, Peru, Chile.
- Thành viên mới nhất: Vương quốc Anh (ký thỏa thuận gia nhập vào tháng 7/2023, nâng tổng số thành viên lên 12).
| Sự kiện | Thời gian | Ghi chú |
| Ký kết Hiệp định TPP ban đầu (tiền thân) | Tháng 2/2016 | Ký giữa 12 nước, bao gồm cả Hoa Kỳ. |
| Ký kết Hiệp định CPTPP | 08/03/2018 | Ký tại Santiago, Chile, giữa 11 nước sau khi Hoa Kỳ rút khỏi TPP. |
| Có hiệu lực chung (Nhóm 6 nước đầu tiên) | 30/12/2018 | Khi 6 nước đầu tiên (Mexico, Nhật Bản, Singapore, Canada, Úc, New Zealand) hoàn tất thủ tục. |
| Có hiệu lực với Việt Nam | 14/01/2019 | Việt Nam là nước thứ 7 phê chuẩn và thực thi Hiệp định. |
Bối cảnh đàm phán và Lý do hình thành FTA
Bối cảnh: CPTPP có tiền thân là Hiệp định TPP (Trans-Pacific Partnership), được đàm phán giữa 12 quốc gia. Vào tháng 1/2017, Hoa Kỳ tuyên bố rút khỏi TPP.
Lý do hình thành CPTPP (TPP-11): 11 quốc gia còn lại thống nhất duy trì và thúc đẩy các cam kết tự do hóa thương mại, đầu tư đã đạt được trong TPP. Họ quyết định tạm hoãn 20 nhóm nghĩa vụ (chủ yếu trong các chương về Sở hữu trí tuệ, Mua sắm Chính phủ,…) để bảo đảm sự cân bằng về quyền lợi và nghĩa vụ của các thành viên sau khi Hoa Kỳ rút lui.
Mục tiêu:
- Tạo Khu vực Thương mại Lớn: Xây dựng một khối thương mại tự do thế hệ mới, có tiêu chuẩn cao và toàn diện, bao phủ khu vực Châu Á – Thái Bình Dương.
- Tự do hóa: Xóa bỏ gần như toàn bộ thuế quan và rào cản phi thuế quan đối với thương mại hàng hóa, dịch vụ và đầu tư giữa các thành viên.
- Thiết lập Tiêu chuẩn Cao: Đưa ra các quy định mới về các vấn đề thương mại hiện đại như Thương mại điện tử, Doanh nghiệp Nhà nước, Lao động, Môi trường, và Sở hữu trí tuệ, tạo ra môi trường kinh doanh minh bạch và cạnh tranh hơn.
2. Phạm vi và cam kết chính
CPTPP được xem là một FTA thế hệ mới vì phạm vi rộng lớn và mức độ cam kết sâu sắc, bao gồm cả các vấn đề “phi truyền thống”.
Hiệp định CPTPP bao gồm Lời mở đầu và 30 Chương, có thể chia thành 3 nhóm chính: Mở cửa thị trường, Quy tắc thương mại và Các vấn đề thể chế/liên quan.
I. Các Chương Quy định Chung
| Chương | Tên Chương (Tiếng Việt) | Nội dung chính |
|---|---|---|
| 1 | Các Điều khoản Ban đầu và Các Định nghĩa Chung | Xác định phạm vi; mục tiêu và các thuật ngữ áp dụng. |
| 27 | Các Điều khoản Hành chính và Thể chế | Quy định về cấu trúc điều hành (Ủy ban CPTPP) và cơ chế làm việc của Hiệp định. |
| 28 | Giải quyết Tranh chấp | Thiết lập cơ chế giải quyết tranh chấp giữa các Chính phủ thành viên. |
| 29 | Các Ngoại lệ và Các Điều khoản Chung | Các ngoại lệ về an ninh; bảo vệ cán cân thanh toán và các điều khoản chung khác. |
| 30 | Các Điều khoản Cuối cùng | Quy định về gia nhập; hiệu lực; rút lui và sửa đổi Hiệp định. |
II. Các Chương về Mở cửa Thị trường (Hàng hóa, Dịch vụ, Đầu tư)
| Chương | Tên Chương (Tiếng Việt) | Nội dung chính |
|---|---|---|
| 2 | Đối xử Quốc gia và Mở cửa Thị trường đối với Hàng hóa | Loại bỏ và cắt giảm thuế quan; phi thuế quan. |
| 3 | Quy tắc Xuất xứ và Thủ tục Chứng nhận Xuất xứ | Quy định về tiêu chí và phương pháp xác định nguồn gốc hàng hóa. |
| 4 | Dệt may và May mặc | Các quy tắc cụ thể cho ngành dệt may (ví dụ: Quy tắc Sợi-trở đi). |
| 5 | Quản lý Hải quan và Tạo thuận lợi Thương mại | Đảm bảo tính minh bạch; đơn giản hóa thủ tục hải quan. |
| 9 | Đầu tư | Bảo hộ đầu tư; quy tắc về đối xử với nhà đầu tư nước ngoài. |
| 10 | Thương mại Dịch vụ Xuyên Biên giới | Cam kết mở cửa thị trường và đối xử công bằng cho các nhà cung cấp dịch vụ. |
| 11 | Dịch vụ Tài chính | Các quy tắc cụ thể cho ngành ngân hàng; bảo hiểm; chứng khoán. |
| 12 | Nhập cảnh Tạm thời cho Khách kinh doanh | Tạo điều kiện thuận lợi cho việc di chuyển của nhân sự kinh doanh. |
| 13 | Viễn thông | Thiết lập các quy tắc cạnh tranh và chống độc quyền trong lĩnh vực viễn thông. |
| 14 | Thương mại Điện tử | Đảm bảo luồng dữ liệu xuyên biên giới; bảo vệ thông tin cá nhân. |
| 15 | Mua sắm của Chính phủ | Quy định về tính minh bạch; công bằng trong đấu thầu mua sắm công. |
III. Các Chương về Quy tắc và Tiêu chuẩn (Thế hệ mới)
| Chương | Tên Chương (Tiếng Việt) | Nội dung chính |
|---|---|---|
| 6 | Phòng vệ Thương mại | Các biện pháp tự vệ (chống bán phá giá; chống trợ cấp; tự vệ). |
| 7 | Các Biện pháp An toàn Thực phẩm và Kiểm dịch Động Thực vật (SPS) | Đảm bảo an toàn thực phẩm; bảo vệ sức khỏe con người; động thực vật. |
| 8 | Hàng rào Kỹ thuật đối với Thương mại (TBT) | Giảm các rào cản do tiêu chuẩn; quy chuẩn kỹ thuật gây ra. |
| 16 | Chính sách Cạnh tranh | Cấm các hành vi phản cạnh tranh và quy định về hợp tác chính sách. |
| 17 | Doanh nghiệp Nhà nước và Độc quyền Chỉ định | Đảm bảo cạnh tranh công bằng giữa DNNN và doanh nghiệp tư nhân. |
| 18 | Sở hữu Trí tuệ | Bảo hộ bản quyền; nhãn hiệu; sáng chế và các quyền SHTT khác. |
| 19 | Lao động | Các quy định về quyền của người lao động; tự do hiệp hội; cấm lao động cưỡng bức/trẻ em. |
| 20 | Môi trường | Bảo vệ môi trường; cấm buôn bán bất hợp pháp các loài hoang dã. |
3. Tài liệu tham khảo & Đường dẫn chính thức
Văn bản toàn văn FTA: Nguồn chính thức (Bộ Công Thương): Bộ Công Thương là cơ quan đầu mối triển khai CPTPP tại Việt Nam.
- Toàn văn Hiệp định CPTPP (Tiếng Việt & Tiếng Anh): Bao gồm 30 Chương, các Phụ lục về Biểu cam kết thuế quan, Cam kết dịch vụ, đầu tư, và các văn kiện liên quan.
- Link: Cổng thông tin FTA Việt Nam (thuộc Bộ Công Thương) tại mục CPTPP.
Các hướng dẫn thực thi
Cổng thông tin FTA Việt Nam (Bộ Công Thương): Cung cấp tóm tắt các Chương, nội dung cam kết chính, lộ trình cắt giảm thuế quan của Việt Nam và các nước đối tác. Website: https://vntr.moit.gov.vn/ (tìm kiếm mục CPTPP).
Bộ Tài chính (Tổng cục Hải quan):
- Nghị định của Chính phủ về Biểu thuế nhập khẩu ưu đãi đặc biệt của Việt Nam để thực hiện CPTPP (ví dụ: Nghị định mới nhất cho giai đoạn hiện tại).
- Hướng dẫn về thủ tục hải quan và chứng từ chứng nhận xuất xứ theo CPTPP. Website: https://www.customs.gov.vn/
- Trung tâm WTO và Hội nhập (VCCI): Cung cấp các ấn phẩm, cẩm nang chi tiết hướng dẫn doanh nghiệp khai thác Hiệp định, đặc biệt về Quy tắc xuất xứ (C/O). Website: https://wtocenter.vn/
