1. Thông tin Tổng quan
Tên đầy đủ (Tiếng Việt): Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực.
Tên viết tắt (Tiếng Anh): RCEP (Regional Comprehensive Economic Partnership).
Các nước/Thành viên tham gia: RCEP là Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) giữa 10 nước thành viên ASEAN và 05 nước đối tác đã ký FTA với ASEAN (còn gọi là ASEAN+5).
- 10 Nước ASEAN: Brunei, Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore, Thái Lan, và Việt Nam.
- 05 Nước Đối tác: Australia (Úc), Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, và New Zealand.
Ghi chú: Ấn Độ là một thành viên tham gia đàm phán ban đầu nhưng đã quyết định rút lui vào năm 2019, dù Hiệp định vẫn mở cửa cho nước này quay lại.
Thời gian ký kết và Có hiệu lực
| Sự kiện | Thời gian | Ghi chú |
| Ký kết Hiệp định RCEP | 15/11/2020 | Ký kết trực tuyến tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 37 do Việt Nam chủ trì. |
| Có hiệu lực chung (Nhóm ban đầu) | 01/01/2022 | Khi đủ 6 nước ASEAN (Brunei, Campuchia, Lào, Singapore, Thái Lan, Việt Nam) và 3 nước Đối tác (Trung Quốc, Nhật Bản, Úc, New Zealand) hoàn tất phê chuẩn. |
| Có hiệu lực với Việt Nam | 01/01/2022 | Việt Nam là một trong những nước đầu tiên hoàn tất thủ tục phê chuẩn. |
Bối cảnh đàm phán và Lý do hình thành FTA
Bối cảnh: RCEP là một sáng kiến được dẫn dắt bởi ASEAN, chính thức khởi động đàm phán từ năm 2012. Mục tiêu là hợp nhất 05 FTA song phương hiện có giữa ASEAN và các đối tác (Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Úc, New Zealand) thành một FTA đa phương duy nhất.
Lý do hình thành:
- Tạo Khu vực Kinh tế Lớn Nhất: Hình thành khối thương mại tự do lớn nhất thế giới, bao phủ khoảng 30% GDP và 30% dân số toàn cầu, tạo ra một thị trường thống nhất, quy mô lớn.
- Hài hòa hóa Quy tắc Xuất xứ: Thay thế 5 bộ quy tắc xuất xứ phức tạp trước đây bằng một Bộ Quy tắc Xuất xứ chung (gọi là “Quy tắc Xuất xứ RCEP”). Đây là lợi ích lớn nhất, giúp đơn giản hóa quy trình và thúc đẩy sự phát triển của Chuỗi cung ứng Khu vực.
- Tăng cường Liên kết Khu vực: Củng cố vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc kinh tế khu vực, thiết lập một nền tảng thương mại và đầu tư ổn định, minh bạch.
2. Phạm vi và Cam kết Chính
Hiệp định RCEP là một FTA toàn diện và hiện đại, bao gồm 20 Chương và các Phụ lục liên quan.
Danh sách 20 Chương của Hiệp định RCEP
| Chương | Tên Chương (Tiếng Việt) | Nội dung chính |
|---|---|---|
| 1 | Các Điều khoản Ban đầu và Định nghĩa Chung | Phạm vi; mục tiêu và các định nghĩa cơ bản. |
| 2 | Thương mại Hàng hóa | Cắt giảm và xóa bỏ thuế quan. |
| 3 | Quy tắc Xuất xứ | Thiết lập Quy tắc xuất xứ chung (hài hòa) và cơ chế tự chứng nhận. |
| 4 | Các Thủ tục Hải quan và Thuận lợi hóa Thương mại | Đơn giản hóa thủ tục; thông quan nhanh. |
| 5 | Các Biện pháp An toàn Thực phẩm và Kiểm dịch Động Thực vật (SPS) | Đảm bảo tiêu chuẩn vệ sinh; an toàn. |
| 6 | Tiêu chuẩn; Quy chuẩn Kỹ thuật và Quy trình Đánh giá Sự phù hợp (TBT) | Giảm các rào cản kỹ thuật phi cần thiết. |
| 7 | Phòng vệ Thương mại | Quy định về thuế chống bán phá giá; chống trợ cấp và tự vệ. |
| 8 | Thương mại Dịch vụ | Mở cửa thị trường dịch vụ và quy tắc đối xử quốc gia/tối huệ quốc. |
| 9 | Đầu tư | Bảo hộ và tự do hóa đầu tư. |
| 10 | Di chuyển Tạm thời của Thể nhân | Tạo điều kiện cho các nhà cung cấp dịch vụ và khách kinh doanh. |
| 11 | Sở hữu Trí tuệ | Bảo hộ các quyền SHTT (tập trung vào các quy tắc cơ bản). |
| 12 | Thương mại Điện tử | Khung pháp lý cho giao dịch điện tử và bảo vệ người tiêu dùng trực tuyến. |
| 13 | Cạnh tranh | Chống độc quyền và các hành vi hạn chế cạnh tranh. |
| 14 | Doanh nghiệp Nhỏ và Vừa (SME) | Tăng cường tham gia của SME vào Hiệp định. |
| 15 | Hợp tác Kinh tế và Kỹ thuật | Hỗ trợ kỹ thuật cho các nước đang phát triển. |
| 16 | Mua sắm của Chính phủ | Tăng cường minh bạch hóa thông tin về mua sắm công. |
| 17 | Các Điều khoản Chung và Ngoại lệ | Các ngoại lệ cho phép thực hiện các nghĩa vụ liên quan đến an ninh; môi trường. |
| 18 | Các Điều khoản về Thể chế | Thiết lập Ủy ban Hỗn hợp RCEP. |
| 19 | Giải quyết Tranh chấp | Cơ chế giải quyết tranh chấp giữa các Chính phủ thành viên. |
| 20 | Các Điều khoản Cuối cùng | Quy định về ký kết; phê chuẩn; gia nhập và rút khỏi Hiệp định. |
3. Tài liệu Tham khảo & Đường dẫn Chính thức
Văn bản Toàn văn FTA
Cổng thông tin FTA Việt Nam (Bộ Công Thương): Đây là nguồn chính thức và đáng tin cậy nhất của Chính phủ Việt Nam.
Toàn văn Hiệp định RCEP (Tiếng Việt & Tiếng Anh): Bao gồm Văn kiện chính thức 20 Chương, Phụ lục cam kết mở cửa thị trường (Biểu thuế, Danh mục cam kết dịch vụ/đầu tư). Website: https://vntr.moit.gov.vn/vi/fta/25/0
Các Hướng dẫn Thực thi
- Bộ Công Thương (Cục Xuất Nhập khẩu): Cung cấp các thông tư, văn bản hướng dẫn chi tiết về thực thi Quy tắc Xuất xứ RCEP (ví dụ: Thông tư số 05/2022/TT-BCT).
- Bộ Tài chính (Tổng cục Hải quan): Ban hành các Nghị định về Biểu thuế nhập khẩu ưu đãi đặc biệt để thực hiện RCEP. Website: Tổng cục Hải quan Việt Nam: https://www.customs.gov.vn/
- Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) – Trung tâm WTO và Hội nhập: Biên soạn và công bố các ấn phẩm, Cẩm nang Doanh nghiệp Tóm lược Hiệp định RCEP giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận và khai thác các cam kết. Website: Trung tâm WTO và Hội nhập: https://wtocenter.vn/
