Tổng quan thị trường sầu riêng
Thị trường sầu riêng toàn cầu dự báo đạt 16,89 tỷ USD vào năm 2030, với tốc độ tăng trưởng 9,4% hàng năm giai đoạn 2025-2030. Trung Quốc chiếm 91% nhu cầu sầu riêng toàn cầu, và trong hai năm qua, nhu cầu tăng 400%. Sầu riêng ngày càng phổ biến không chỉ ở châu Á mà còn chinh phục thị trường châu Âu, Bắc Mỹ nhờ lợi ích sức khỏe và tính ứng dụng rộng rãi trong thực phẩm.
Việt Nam và Thái Lan là các nước xuất khẩu lớn, với xuất khẩu rau quả của Việt Nam năm 2024 đạt 7,1 tỷ USD, trong đó sầu riêng chiếm 50%. Xuất khẩu sầu riêng Việt Nam sang Trung Quốc năm 2024 tăng 43% nhờ giá cả cạnh tranh. Sự tăng trưởng này giúp hàng nghìn nông dân cải thiện thu nhập và góp phần phát triển kinh tế.
Sầu riêng trên thế giới chủ yếu trồng ở Đông Nam Á với 3 quốc gia đứng đầu về diện tích trồng và sản lượng là Indonesia (1,85 triệu tấn), Thái Lan (hơn 1,32 triệu tấn) và Việt Nam (gần 1,2 triệu tấn). Đây cũng là khu vực đóng góp hơn 90% vào tổng lượng sầu riêng xuất khẩu trên toàn thế giới.
Indonesia – Gã khổng lồ sản xuất nhưng chưa mạnh về xuất khẩu
Sự phong phú của giống sầu riêng Nusantara khiến Indonesia được biết đến là quốc gia sản xuất sầu riêng lớn nhất thế giới, bên cạnh Malaysia, Việt Nam, Thái Lan và Philippines. 50% tổng sản lượng sầu riêng của Indonesia đến từ đảo Java. Tỉnh Đông Java là khu vực sản xuất sầu riêng lớn nhất cả nước, với sản lượng hơn 480.000 tấn.
Tuy sản lượng và diện tích trồng cao nhất thế giới nhưng sầu riêng Indonesia chủ yếu được tiêu thụ nội địa. Theo Cơ quan Thống kê Trung ương (BPS), tổng lượng sầu riêng xuất khẩu của Indonesia trong suốt năm 2024 đạt 600 tấn. Giá trị đạt 1,8 triệu đô la Mỹ (khoảng 29,4 tỷ Rp), với thị trường chính là Thái Lan và Hồng Kông, Trung Quốc.
Chính phủ Indonesia đã có những bước đi chiến lược để tăng xuất khẩu sầu riêng, đặc biệt là nhắm vào thị trường Trung Quốc có giá trị khoảng 8 tỷ đô la. Hiện tại, Indonesia chỉ được phép xuất khẩu sầu riêng dưới dạng sệt sang Trung Quốc, loại này thường được sử dụng trong sản xuất kem. Quá trình này không chỉ tốn thời gian mà còn giúp giảm giá thành. Ngoài ra, trong vài năm qua, các lô hàng sầu riêng Indonesia xuất khẩu sang Trung Quốc phải đi qua Thái Lan, làm giảm biên lợi nhuận của nông dân địa phương.
Để giải quyết thách thức này, chính phủ Indonesia đang tìm cách tiếp cận trực tiếp thị trường sầu riêng tươi vào Trung Quốc. Bộ trưởng điều phối Kinh tế Zulkifli Hasan tuyên bố Indonesia hy vọng có thể xuất khẩu sầu riêng tươi trực tiếp sang Trung Quốc trong tương lai gần. Ngoài ra, Indonesia còn mời gọi đầu tư từ Trung Quốc vào lĩnh vực sầu riêng. Chính phủ đã cung cấp 5.000 ha đất để trồng sầu riêng và xác định một số địa điểm tiềm năng cho các nhà đầu tư Trung Quốc, bao gồm Bắc Sumatra và Đảo Sulawesi.
Tình hình phát triển sầu riêng ở Thái Lan
Thái Lan là một trong những quốc gia xuất khẩu sầu riêng hàng đầu thế giới, với các sản phẩm chủ lực bao gồm sầu riêng tươi và sầu riêng đông lạnh. Mặc dù vậy, trong năm 2024, xuất khẩu sầu riêng của Thái Lan đã giảm 12,8% so với năm trước, đạt 809.740 tấn. Nguyên nhân chính của sự sụt giảm này là do sự cạnh tranh mạnh mẽ từ Việt Nam, quốc gia đã tăng xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc lên 49,4% trong cùng kỳ, đạt 736.715 tấn.
Để duy trì vị thế trên thị trường quốc tế, Thái Lan đã chủ động nâng cao tiêu chuẩn chất lượng sầu riêng xuất khẩu. Cụ thể, nước này đã tăng yêu cầu về hàm lượng chất khô tối thiểu từ 32% lên 35%. Ngoài ra, Thái Lan cũng thúc đẩy xuất khẩu sầu riêng bằng đường bộ và đường sắt, quá cảnh qua Lào, nhằm rút ngắn thời gian vận chuyển sang Trung Quốc.
Trong giai đoạn 2024-2030, Chính phủ Thái Lan có chính sách rõ ràng nhằm thúc đẩy sản xuất và xuất khẩu sầu riêng – loại trái cây quan trọng đối với nền kinh tế. Dự kiến sản lượng sẽ đạt 5,05 triệu tấn vào năm 2030, giúp Thái Lan tiếp tục là nhà sản xuất lớn trên thị trường thế giới
Tình hình phát triển sầu riêng ở Việt Nam
Năm 2020, giá trị xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam sang Trung Quốc chỉ có 116 triệu đô la Mỹ nhưng đến 2024, con số này lên đến 3,2 tỉ đô la Mỹ, tăng 28 lần. Nguyên nhân chính là do mặt hàng này được xuất khẩu chính ngạch từ tháng 9-2022. Theo Tổng cục Hải quan Việt Nam, sầu riêng là một mặt hàng đóng vai trò quan trọng, chiếm 45% trong tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam trong 2024, với khối lượng đạt 9,190,000 tấn, tăng 46% về lượng và tăng 43% về giá trị so với năm 2023.
Chưa đầy 10 năm, diện tích sầu riêng tại Việt Nam đã tăng gấp 5 lần, từ chỉ 32,000 ha vào năm 2015 lên tới 150,000 ha vào năm 2023. Năm 2025, diện tích sầu riêng toàn Việt Nam tăng lên tới 150,000 ha với sản lượng dự kiến đạt 1.5 triệu tấn.
Việt Nam đang hướng đến mô hình phát triển sầu riêng bền vững, giúp tăng tỷ lệ đạt chuẩn loại A lên 70-80%, nâng cao chất lượng và giá trị xuất khẩu. Với lợi thế trái vụ, mở rộng diện tích canh tác và kiểm soát chất lượng tốt hơn, Việt Nam đang dần khẳng định vị thế trên thị trường sầu riêng toàn cầu.
Kết luận
Sự phát triển của thị trường sầu riêng không chỉ mang lại lợi ích kinh tế lớn mà còn mở ra nhiều cơ hội cho các nước trồng và xuất khẩu, đặc biệt là ở Đông Nam Á. Việt Nam và Thái Lan tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp sầu riêng chất lượng cao cho các thị trường quốc tế, với sự gia tăng sản lượng và cải thiện chất lượng. Trong tương lai, sự cạnh tranh và mở rộng xuất khẩu sẽ tiếp tục là yếu tố then chốt thúc đẩy tăng trưởng của ngành công nghiệp sầu riêng toàn cầu.
