Tổng Quan Về Cú Sụt Giảm Đặt Chỗ Vận Chuyển Biển
Theo dữ liệu từ Vizion, tuần đầu tiên của tháng 4 năm 2025 (1-8 tháng 4) ghi nhận sự sụt giảm đáng kinh ngạc trong các chỉ số đặt chỗ vận chuyển biển khi so sánh với tuần cuối tháng 3 (24-31 tháng 3). Mức giảm này không chỉ dừng lại ở quy mô toàn cầu mà còn tập trung mạnh vào các tuyến thương mại chính:
- Tổng số đơn vị TEU (đơn vị tương đương 20 feet) đặt trước toàn cầu giảm 49%.
- Nhập khẩu tổng thể của Mỹ giảm 64%.
- Xuất khẩu tổng thể của Mỹ giảm 30%.
- Quan trọng nhất, nhập khẩu của Mỹ từ Trung Quốc giảm tới 64%.
- Xuất khẩu của Mỹ sang Trung Quốc cũng giảm 36%.
Sự sụt giảm đột ngột và mạnh mẽ này được cho là hậu quả trực tiếp của các biện pháp thuế quan mới được Tổng thống Trump công bố vào ngày 2 tháng 4 năm 2025. Các biện pháp này bao gồm mức thuế cơ bản 10% cho tất cả hàng nhập khẩu vào Mỹ, cộng thêm 34% thuế bổ sung đối với hàng hóa Trung Quốc, nâng tổng mức thuế lên tới 54%.
Biến Động Giá Cước Vận Chuyển: Tăng Trước, Giảm Sau Thuế?
Điều thú vị là, trái với dự đoán về việc giảm nhu cầu sẽ kéo theo giảm giá, chi phí vận chuyển lại có xu hướng tăng ngay trước thời điểm áp dụng thuế quan mới. Cụ thể:
- Giá vận chuyển container từ Trung Quốc đến bờ Đông Hoa Kỳ tăng 9% (lên 322 USD/FEU) và đến bờ Tây tăng 16% (lên 383 USD/FEU) vào ngày 1/4/2025.
- Chi phí vận chuyển hàng không cũng tăng: 8% từ Việt Nam sang Mỹ và 5% từ Trung Quốc sang Mỹ.
Xeneta, nền tảng cung cấp thông tin thị trường vận tải, xác nhận giá spot từ Viễn Đông tăng mạnh vào cả hai bờ của Hoa Kỳ trước ngày 1 tháng 4. Tuy nhiên, nhìn xa hơn, các mức giá này vẫn thấp hơn đáng kể (giảm 43% đến 49%) so với đầu năm 2025.
Nhà phân tích trưởng của Xeneta, Peter Sand, nhận định: “Ngày Giải phóng sẽ không mang lại cảm giác tự do cho những nhà vận chuyển nằm trong tâm bão thuế quan. Thật khó để đưa ra quyết định quan trọng về chuỗi cung ứng khi các quy tắc của trò chơi liên tục thay đổi”. Ông nhấn mạnh khó khăn của các nhà nhập khẩu Mỹ khi phải đàm phán hợp đồng vận chuyển dài hạn mới từ ngày 1 tháng 5 trong bối cảnh không chắc chắn này. Dù thuế quan làm tăng chi phí nhập khẩu, Sand dự đoán xu hướng giảm giá cước vận chuyển container spot từ đầu năm có thể sẽ tiếp tục.
Hiệu ứng “frontloading”
Trước khi các mức thuế quan mới có hiệu lực, nhiều nhà nhập khẩu đã vội vàng đặt hàng để tránh chi phí cao hơn, dẫn đến một đợt tăng mạnh trong đặt chỗ vận chuyển biển vào đầu năm 2025, đặc biệt trong quý 1. Tuy nhiên, sau khi thuế quan được áp dụng, nhu cầu đặt chỗ sụt giảm mạnh, như được phản ánh trong biểu đồ.
Mức Độ Ảnh Hưởng Theo Ngành
- Thương mại điện tử: Ảnh hưởng rất cao – Các nền tảng như Shein, Temu bị ảnh hưởng trực tiếp khi họ mất miễn thuế cho đơn hàng dưới 800 USD
- Dược phẩm & Thiết bị y tế: Ảnh hưởng cao – Giá trị cao, giao hàng nhanh – sẵn sàng chấp nhận giá cao hơn để tránh thuế
- Công nghệ – Trung tâm dữ liệu: Ảnh hưởng cao – Tăng nhập khẩu máy chủ, linh kiện mạng và phần cứng AI
- Thời trang nhanh: Ảnh hưởng cao – Giá thấp, biên lợi nhuận mỏng – việc mất quy chế “de minimis” sẽ nhân chi phí lên nhiều lần
- Đồ chơi & Trò chơi: Ảnh hưởng từ trung bình đến cao – Steve Jackson Games cảnh báo rằng thuế 54% sẽ đe dọa sự tồn tại của ngành
Các Hãng Vận Tải Biển Và Phản Ứng Trước Cơn Gió Ngược Thương Mại
Trước sự sụt giảm nhu cầu vận chuyển biển do căng thẳng thương mại gia tăng và chính sách thuế quan mới của Mỹ, các hãng vận tải biển đang buộc phải nhanh chóng điều chỉnh chiến lược để quản lý năng lực đội tàu và cố gắng duy trì hiệu quả hoạt động. Đây là những động thái chính đang diễn ra trên thị trường:
1. Hủy Chuyến, Điều Chỉnh Tuyến Và Quản Lý Năng Lực
Đối mặt với lượng đặt chỗ giảm mạnh, đặc biệt là trên các tuyến xuyên Thái Bình Dương, các công ty vận tải biển đã triển khai các biện pháp quyết liệt:
- Hủy chuyến (Blank Sailings): Đây là biện pháp phổ biến nhất. Đã có tổng cộng 47 chuyến tàu trống được thông báo, tập trung chủ yếu vào các tuyến thương mại xuyên Thái Bình Dương và Á-Âu. Đáng chú ý, 43% trong số các chuyến hủy này nhắm vào các tuyến xuyên Thái Bình Dương, phản ánh trực tiếp sự sụt giảm nhập khẩu của Mỹ từ Trung Quốc và châu Á. Công ty vận tải HLS Group đã ghi nhận 80 chuyến tàu bị hủy chỉ riêng từ Trung Quốc. Liên minh vận tải biển ONE cũng đã “tạm dừng vô thời hạn” một tuyến quan trọng dự định khôi phục vào tháng 5.
- Điều chỉnh tuyến đường và chuỗi tàu: Các hãng đang tích cực sửa đổi hoặc hủy bỏ các “chuỗi tàu” (vessel strings) – lịch trình hoạt động của một nhóm tàu trên một tuyến cụ thể.
- Chiến lược quản lý năng lực khác: Để tránh vận hành các tàu khổng lồ với tải trọng thấp (điều không hiệu quả về mặt chi phí), các hãng áp dụng nhiều chiến thuật tinh tế hơn: kéo dài thời gian đến của tàu bằng cách bỏ qua một số chuyến, đưa tàu vào bảo dưỡng, sử dụng tàu nhỏ hơn trên các tuyến có nhu cầu giảm, hoặc giảm tốc độ tàu (slow steaming) dẫn đến thời gian di chuyển lâu hơn.
- Tỷ lệ tàu ngừng hoạt động: Mặc dù nhu cầu giảm, chỉ có 0,2% đội tàu container toàn cầu hiện không hoạt động. Điều này cho thấy các hãng đang sử dụng gần như toàn bộ đội tàu của mình, đồng thời sử dụng các chiến lược như hủy chuyến và giảm tốc độ để hấp thụ lượng hàng giảm, thay vì neo đậu tàu.
2. Áp Lực Quy Định: Đề Xuất Phí Cảng Của USTR
Ngoài những thách thức thị trường, ngành vận tải biển còn đối mặt với áp lực từ các đề xuất quy định mới. Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) đã đề xuất mức phí cảng 1 triệu USD mỗi lần ghé cảng đối với các tàu được đóng tại Trung Quốc. Tuy nhiên, đề xuất này đã gặp phải phản đối mạnh mẽ từ nhiều bên liên quan của Mỹ, những người lo ngại rằng nó có thể gây tổn hại đến hoạt động xuất khẩu của Mỹ và ảnh hưởng tiêu cực đến việc làm trong ngành hàng hải và logistics của chính quốc gia này (theo Reuters).
3. Biến Động Phức Tạp Của Giá Cước Vận Chuyển
Trong bối cảnh khối lượng giảm và điều chỉnh năng lực, giá cước vận chuyển thể hiện sự biến động phức tạp, với sự phân hóa rõ rệt giữa vận tải biển và vận tải hàng không:
- Vận Chuyển Biển: Chỉ số vận tải hàng container Thượng Hải (SCFI) đã giảm 17% kể từ tháng 1/2025 và giảm hơn 55% kể từ đỉnh tháng 12/2024, hiện đang ổn định ở mức thấp hơn. Tuy nhiên, chỉ số Drewry World Container Index cho thấy giá spot của container 40ft đã đạt 5.318 USD (khoảng 4.965 EUR), tăng đáng kể so với mức 1.536 USD (1.434 EUR) cùng kỳ năm trước (2024). Điều này cho thấy sự không đồng nhất giữa các chỉ số hoặc các phân khúc thị trường khác nhau, hoặc có thể là sự tăng giá nhất thời trên một số tuyến cụ thể ngay trước khi thuế có hiệu lực, theo sau là xu hướng giảm chung.
- Vận Chuyển Hàng Không: Ngược lại với vận tải biển, vận chuyển hàng không chứng kiến sự tăng giá mạnh mẽ. Giá spot toàn cầu đã tăng 37% từ đầu đến cuối tháng 3/2025, đạt mức 4,14 USD/kg – mức cao nhất kể từ đầu năm 2025. Cụ thể, tuyến Trung Quốc – Mỹ tăng 37% lên 4,14 USD/kg, trong khi tuyến châu Âu – Mỹ tăng 7% lên 2,61 USD/kg. Sự tăng giá này được thúc đẩy bởi các công ty từ nhiều ngành (công nghệ, dược phẩm, sản xuất trung tâm dữ liệu từ Trung Quốc và châu Á) đang chuyển sang vận chuyển hàng không để nhanh chóng đưa hàng qua biên giới trước khi các mức thuế mới của Mỹ có hiệu lực vào tháng 4.
4. Tình Hình Tắc Nghẽn Tại Các Khu Vực Chính
Mặc dù lượng hàng giảm tổng thể trên các tuyến chính đến Mỹ, tình trạng tắc nghẽn tại các cảng trên toàn cầu vẫn là một vấn đề đáng chú ý. Tỷ lệ tắc nghẽn cảng toàn cầu đã vượt quá 10%. Số lượng tàu neo đậu chờ cập cảng trên toàn cầu vẫn duy trì ở mức cao, với trung bình hơn 20 tàu hàng và tàu container chờ đợi tại bất kỳ thời điểm nào.
- Châu Âu: Tắc nghẽn cảng ở châu Âu đã trở nên tồi tệ hơn, với hơn 935.000 TEU đang chờ xử lý tại các cảng Bắc Âu và Địa Trung Hải, chiếm 32% tổng số TEU đang chờ trên toàn cầu.
- Các cảng tắc nghẽn nghiêm trọng: Các cảng bị ảnh hưởng nặng nề nhất trên thế giới bao gồm Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ), Singapore, Chittagong (Bangladesh) và Thượng Hải (Trung Quốc).
- Thời gian chờ đợi cụ thể:
- Algiers: thời gian chờ đợi giảm nhẹ từ 7 ngày xuống 5 ngày.
- Djen-Djen: trung bình 3 ngày, nhưng có thể lên đến 14 ngày.
- Bejaia: lên đến 8 ngày.
- Cape Town: trung bình trên 8 ngày do gió mạnh, tại CTCT có thể tới 10 ngày.
- Durban: ổn định khoảng 1 ngày.
- Điểm sáng: Tắc nghẽn bãi container đã giảm bớt tại một số cảng lớn như Hamburg và Rotterdam. PSA Antwerp đã giảm cửa sổ giao hàng xuất khẩu xuống năm ngày để cải thiện luồng hàng.
Cảng và Doanh Nghiệp Đứng Trước Thử Thách Tiếp Nối
Sự sụt giảm lưu lượng container đến Bắc Mỹ, kết hợp với biến động giá cước và tình hình tắc nghẽn không đồng đều, đang đặt ra những thách thức lớn cho cảng và doanh nghiệp. Các cảng cần chuẩn bị cho những thay đổi trong luồng hàng, trong khi doanh nghiệp Mỹ đối mặt với sự không chắc chắn đáng kể khi lên kế hoạch chuỗi cung ứng. Thời điểm đàm phán hợp đồng vận chuyển container biển dài hạn mới, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 5, càng làm tăng áp lực, buộc họ phải đưa ra các quyết định quan trọng về nguồn hàng và đối tác vận tải trong bối cảnh thị trường đầy biến động.
Tóm lại, ngành vận tải biển đang ở trong giai đoạn điều chỉnh mạnh mẽ trước tác động của căng thẳng thương mại Mỹ-Trung và chính sách thuế quan mới. Các hãng vận tải đang tích cực quản lý năng lực, giá cước biến động phức tạp (tăng mạnh hàng không để né thuế trong ngắn hạn, xu hướng giảm trên thị trường spot biển về dài hạn), và tình hình tắc nghẽn cảng vẫn là một thách thức dai dẳng ở nhiều khu vực. Sự không chắc chắn là yếu tố chủ đạo chi phối thị trường hiện tại.
