Sự phát triển ngành dừa tại Việt Nam
Từ trước đến nay, thị trường cơm dừa nạo sấy trên thế giới được thống trị bởi ba quốc gia hàng đầu là Indonesia, Philippines, và Ấn Độ. Những quốc gia này sở hữu sản lượng dừa dồi dào, với điều kiện tự nhiên thuận lợi để phát triển ngành công nghiệp dừa. Indonesia và Philippines từ lâu đã nổi tiếng với việc sản xuất và xuất khẩu các sản phẩm dừa, đặc biệt là cơm dừa nạo sấy, nước dừa và dầu dừa. Ấn Độ, mặc dù có một thị trường nội địa lớn, vẫn duy trì vị thế quan trọng trong xuất khẩu nhờ vào quy mô sản xuất vượt trội. Các sản phẩm từ dừa, đặc biệt là cơm dừa nạo sấy, đóng vai trò chủ lực trong việc đáp ứng nhu cầu của các ngành công nghiệp thực phẩm, mỹ phẩm, và dược phẩm toàn cầu.
Ngành công nghiệp dừa của Việt Nam bắt đầu khởi sắc từ những năm 1995. Mặc dù bước đầu khá chậm chạp so với các nước láng giềng, Việt Nam đã nhanh chóng xác định được hướng đi đúng đắn, tập trung vào việc phát triển các sản phẩm giá trị gia tăng như cơm dừa nạo sấy, dầu dừa nguyên chất, và nước cốt dừa. Tại thời điểm đó, kim ngạch xuất khẩu dừa của Việt Nam chỉ đạt khoảng 4.242 triệu USD, chủ yếu tập trung ở tỉnh Bến Tre, nơi được xem là thủ phủ của ngành dừa trong nước.
Tuy nhiên, từ năm 2010, ngành dừa Việt Nam đã bước vào giai đoạn phát triển thần tốc với tốc độ tăng trưởng trung bình từ 15% đến 20% mỗi năm. Sự tăng trưởng này được thúc đẩy bởi việc mở rộng quy mô sản xuất, áp dụng công nghệ hiện đại, và định hướng xuất khẩu rõ ràng. Các doanh nghiệp Việt Nam bắt đầu chú trọng vào chất lượng sản phẩm, đảm bảo đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế khắt khe. Nhờ đó, kim ngạch xuất khẩu dừa tăng từ 180 triệu USD năm 2010 lên hơn 900 triệu USD vào năm 2023. Các sản phẩm chủ lực của Việt Nam, như cơm dừa nạo sấy, nhanh chóng tìm được chỗ đứng tại các thị trường lớn như Mỹ, EU, Trung Quốc và Nhật Bản.
Dự kiến, năm 2024 sẽ là cột mốc quan trọng đối với ngành dừa Việt Nam khi kim ngạch xuất khẩu dự báo vượt mốc 1 tỷ USD. Thành tựu này không chỉ khẳng định vị thế của Việt Nam trên bản đồ ngành dừa thế giới, mà còn là minh chứng cho sự nỗ lực không ngừng nghỉ của các doanh nghiệp và người nông dân trong việc đưa sản phẩm dừa Việt Nam ra thị trường quốc tế. Những sản phẩm từ cơm dừa, bao gồm cơm dừa nạo sấy, dầu dừa tinh khiết, và các sản phẩm chế biến từ dừa, hứa hẹn sẽ tiếp tục đóng vai trò chủ đạo trong việc duy trì và thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu.
Luỹ kế 10 tháng đầu năm 2024, tổng sản lượng dừa của Bến Tre (Tỉnh chiếm 70% diện tích dừa cả nước) đạt 602,542 tấn với 80% diện tích là dừa khô
Việt Nam, từ một quốc gia có xuất phát điểm khiêm tốn trong ngành công nghiệp dừa, đã vươn lên trở thành một đối thủ đáng gờm, cạnh tranh trực tiếp với các nước dẫn đầu trong khu vực. Sự phát triển mạnh mẽ này không chỉ đem lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần tạo việc làm và nâng cao đời sống của hàng triệu nông dân trồng dừa trên khắp cả nước.
Các nước nhập khẩu dừa tươi hoặc khô hàng đầu (HS 080110)
Năm 2023, Trung Quốc đứng đầu danh sách các quốc gia nhập khẩu dừa tươi hoặc khô, với tổng giá trị nhập khẩu đạt 618,946.03 nghìn đô la và khối lượng lên tới 1.220.610.000 kg. Con số này cho thấy nhu cầu tiêu thụ dừa tại Trung Quốc là rất lớn, không chỉ để phục vụ nhu cầu tiêu dùng trong nước mà còn có thể được sử dụng trong các ngành công nghiệp chế biến thực phẩm và mỹ phẩm. Trung Quốc từ lâu đã là một thị trường trọng điểm cho các sản phẩm từ dừa, nhờ vào dân số đông và thị hiếu ngày càng ưa chuộng các sản phẩm tự nhiên, giàu dinh dưỡng.
Liên minh Châu Âu (EU) giữ vị trí thứ hai trong danh sách, với giá trị nhập khẩu đạt 157,477.33 nghìn đô la và khối lượng là 104.409.000 kg. Các nước EU có nhu cầu cao về dừa chất lượng cao để phục vụ ngành công nghiệp thực phẩm, đặc biệt là các sản phẩm hữu cơ và bền vững. Sự quan tâm ngày càng tăng đối với sức khỏe và các sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên tại châu Âu đã thúc đẩy tiêu thụ dừa trong các ứng dụng như nước cốt dừa, dầu dừa, và các nguyên liệu chế biến bánh kẹo. Đối với các nhà xuất khẩu, EU không chỉ là một thị trường lớn mà còn có những tiêu chuẩn cao, đòi hỏi sự đầu tư vào chất lượng và chứng nhận sản phẩm.
Hoa Kỳ đứng ở vị trí thứ ba với giá trị nhập khẩu dừa đạt 141,418.99 nghìn đô la và khối lượng là 103.638.000 kg. Người tiêu dùng Mỹ ngày càng ưa chuộng các sản phẩm tự nhiên, lành mạnh, và giàu dinh dưỡng, trong đó dừa là một lựa chọn nổi bật. Dừa không chỉ được sử dụng phổ biến trong ngành thực phẩm mà còn trong ngành mỹ phẩm và dược phẩm, nhờ các đặc tính chống oxy hóa và kháng khuẩn tự nhiên. Hoa Kỳ cũng là một thị trường tiềm năng cho các sản phẩm dừa chế biến sẵn như nước dừa đóng hộp và dầu dừa nguyên chất.
Hà Lan, một trong những trung tâm trung chuyển hàng hóa của châu Âu, nhập khẩu dừa với giá trị 71,301.19 nghìn đô la và khối lượng 45.111.500 kg. Hà Lan không chỉ tiêu thụ dừa nội địa mà còn đóng vai trò như một trung tâm phân phối cho các nước châu Âu khác. Thị trường này đòi hỏi các sản phẩm có giá trị gia tăng như dừa nạo sấy và dầu dừa, đáp ứng nhu cầu của cả ngành công nghiệp thực phẩm và mỹ phẩm.
Malaysia, tuy có giá trị nhập khẩu thấp hơn ở mức 58,041.30 nghìn đô la, lại có khối lượng nhập khẩu rất cao, đạt 279.780.000 kg. Điều này cho thấy Malaysia tập trung vào việc nhập khẩu nguyên liệu thô, chủ yếu để phục vụ ngành công nghiệp chế biến nội địa. Với sự phát triển mạnh mẽ của các sản phẩm dừa chế biến tại Malaysia, quốc gia này nhập khẩu số lượng lớn để sản xuất các sản phẩm như dầu dừa, bột dừa, và nước dừa đóng hộp, phục vụ cả thị trường nội địa và xuất khẩu.
Các loại dừa khô sản xuất tại Việt Nam
1. Cơm dừa nạo sấy (Desiccated Coconut )
Cơm dừa nạo sấy là sản phẩm chủ đạo của ngành công nghiệp chế biến dừa tại Việt Nam, đóng góp phần lớn vào doanh thu xuất khẩu. Quy trình sản xuất cơm dừa nạo sấy bao gồm việc tách cơm dừa từ vỏ, nạo thành những sợi nhỏ và sau đó sấy khô để giữ nguyên hương vị tự nhiên và kéo dài thời gian bảo quản. Sản phẩm này có ứng dụng rộng rãi trong ngành thực phẩm, đặc biệt là trong các món bánh kẹo, kem, đồ uống, mứt dừa và nhiều sản phẩm chế biến sẵn khác.
Cơm dừa nạo sấy được xuất khẩu sang nhiều thị trường quốc tế, đặc biệt là các quốc gia như Mỹ, Nhật Bản, châu Âu và các nước trong khu vực Đông Nam Á. Việt Nam hiện là một trong những quốc gia cung cấp cơm dừa nạo sấy lớn cho các nhà sản xuất thực phẩm quốc tế. Sản phẩm này có ưu điểm về khả năng bảo quản lâu dài và dễ dàng vận chuyển, giúp mở rộng thị trường xuất khẩu.
Xem thêm bài viết: Hiểu về quy trình sản xuất dừa nạo sấy: Hướng dẫn chi tiết
2. Dừa khô miếng (Coconut Chips )
Dừa khô miếng, hay còn gọi là Coconut Chips, là một sản phẩm được chế biến từ cơm dừa tươi, cắt thành miếng mỏng và sấy khô. Sản phẩm này đã trở thành một lựa chọn phổ biến cho các thị trường cao cấp, đặc biệt là trong ngành thực phẩm chế biến sẵn và đồ ăn vặt. Các miếng dừa khô này có thể được chế biến với nhiều hương vị khác nhau như dừa vị mặn, ngọt hoặc gia vị đặc biệt để tạo ra một món ăn vặt bổ dưỡng.
Dừa khô miếng cũng là sản phẩm đang phát triển mạnh mẽ tại các thị trường xuất khẩu, đặc biệt là ở các quốc gia có nhu cầu cao về thực phẩm hữu cơ và tự nhiên như Mỹ, Canada, các nước châu Âu, Nhật Bản và Hàn Quốc.
3. Dừa khô vụn (Coconut Shreds)
Dừa khô vụn là một sản phẩm chế biến từ cơm dừa tươi, xay nhỏ thành các mảnh vụn, sau đó được sấy khô. Sản phẩm này chủ yếu được sử dụng làm nguyên liệu trong các ngành sản xuất bánh kẹo, món tráng miệng, kem hoặc làm thành phần trong các sản phẩm chế biến sẵn. Dừa khô vụn có thể được sử dụng để tạo độ giòn cho các loại bánh quy, bánh ngọt hoặc làm gia vị cho các món ăn truyền thống.
Ngoài ra, dừa khô vụn cũng là sản phẩm rất phổ biến trong ngành sản xuất dầu dừa, khi phần cơm dừa sau khi sấy có thể được nghiền để chiết xuất dầu dừa.
4. Dừa khô lát (Sliced Coconut)
Dừa khô lát là cơm dừa được cắt thành các lát mỏng và sấy khô. Sản phẩm này thường được dùng để chế biến các món ăn, hoặc làm nguyên liệu cho việc sản xuất nước dừa đóng hộp, các loại đồ uống, và trong ngành công nghiệp thực phẩm chế biến sẵn.
5. Cơm dừa non (Fresh Coconut Meat)
Một số cơ sở sản xuất tại Việt Nam còn cung cấp dừa khô tươi (cơm dừa tươi) sau khi tách ra từ quả dừa. Dù không phổ biến như các sản phẩm nạo sấy hoặc miếng, nhưng dừa khô tươi vẫn được chế biến và tiêu thụ tại các thị trường như Nhật Bản, Hàn Quốc và các nước trong khu vực Đông Nam Á. Cơm dừa tươi được sấy hoặc đông lạnh để bảo quản lâu dài.
6. Dừa khô nguyên quả (Whole Dried Coconut)
Một số doanh nghiệp cũng xuất khẩu dừa khô nguyên quả đã được xử lý (loại bỏ nước) và sấy khô, thường dùng trong ngành sản xuất đồ uống hoặc chế biến thực phẩm.
7. Bột dừa (Coconut Flour )
Bột dừa là sản phẩm được làm từ cơm dừa sấy khô, sau đó xay mịn thành bột. Sản phẩm này rất phù hợp cho những ai tìm kiếm các nguyên liệu thực phẩm chế biến sẵn, đặc biệt là trong các món bánh, đồ uống (như sinh tố dừa) và các món ăn nhẹ. Bột dừa cũng có thể được sử dụng trong các ngành mỹ phẩm, đặc biệt là trong sản xuất các sản phẩm dưỡng da như kem dưỡng da, dầu gội, sữa tắm.
Bột dừa có thể xuất khẩu sang các quốc gia đang phát triển xu hướng tiêu dùng thực phẩm hữu cơ hoặc sản phẩm chăm sóc sức khỏe. Các quốc gia tiêu thụ bột dừa lớn là Mỹ, Canada, châu Âu và các thị trường châu Á.
8. Cơm dừa nghiền (Coconut Meal)
Cơm dừa nghiền hay Coconut Meal là sản phẩm phụ từ việc sản xuất dầu dừa. Đây là một loại sản phẩm chứa nhiều chất xơ và được sử dụng trong chế biến thức ăn gia súc hoặc làm nguyên liệu trong sản xuất thực phẩm chức năng, các loại bánh kẹo hoặc các sản phẩm bổ sung dinh dưỡng. Mặc dù không phải là sản phẩm chủ đạo trong xuất khẩu dừa khô của Việt Nam, nhưng cơm dừa nghiền vẫn có thị trường tiêu thụ ổn định và đóng góp vào tổng giá trị xuất khẩu ngành dừa.
Tiềm năng xuất khẩu của ngành dừa Việt Nam
Quy mô thị trường sản phẩm dừa toàn cầu được dựa báo sẽ tiếp tục mở rộng mạnh mẽ với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) 8,4% từ năm 2023, đạt khoảng 30,4 tỷ đô la vào năm 2030. Tăng trưởng này chủ yếu đến từ nhu cầu ngày càng tăng đối với các sản phẩm từ dừa, đặc biệt là trong bối cảnh phong trào phát triển bền vững và lối sống xanh tại các quốc gia châu Âu và Mỹ trong thời kỳ hậu Covid. Một xu hướng rõ nét trong xã hội hiện đại là sự gia tăng của việc ăn chay. Theo các khảo sát mới nhất, khoảng 25 triệu người trên toàn cầu đã tham gia Veganuary, với gần ba phần tư dân số Vương quốc Anh nhận thức được sự kiện này, dù không phải ai cũng tham gia. Đây là tín hiệu cho thấy nhu cầu về các sản phẩm thuần chay, bao gồm các sản phẩm từ dừa, đang tăng mạnh, nhờ vào hương vị thơm ngon và tính khả dụng rộng rãi.
Cùng với sự gia tăng nhu cầu tiêu thụ thực phẩm thuần chay, các sản phẩm từ dừa như dừa khô nạo sấy, dầu dừa, và sữa dừa đã và đang nhận được sự ưa chuộng mạnh mẽ. Thị trường sữa và kem dừa, đặc biệt, dự báo sẽ tiếp tục tăng trưởng từ 21,64 tỷ đô la Mỹ vào năm 2023 lên 22,76 tỷ đô la Mỹ vào năm 2024, và có thể đạt 31,31 tỷ đô la Mỹ vào năm 2030 với tốc độ CAGR 5,41%.
Xem thêm bài viết: Tìm hiểu về cơm dừa nạo sấy và các ứng dụng trong ẩm thực
Việt Nam đang nổi lên như một điểm đến tiềm năng cho thị trường dừa toàn cầu, không chỉ vì sản lượng dừa dồi dào mà còn bởi giống dừa tại đây có những đặc tính riêng biệt so với các quốc gia khác. Cụ thể, nước dừa Xiêm Việt Nam có vị ngọt thanh và lượng nước cao (27% so với 22% của các giống dừa khác), trong khi dừa khô tại Việt Nam có độ dầu cao, đạt 60-65%. Tuy nhiên, một thách thức lớn đối với ngành dừa Việt Nam là hiện tại ngành này vẫn còn đang phát triển, chưa thể khai thác tối đa sản lượng dừa theo nhu cầu. Tuy vậy, từ năm 2025 đến 2030, Việt Nam được dự báo sẽ là một điểm đến đầy tiềm năng trong việc cung cấp sản phẩm dừa ra thế giới.
Ngoài ra, Việt Nam còn có lợi thế đặc biệt nhờ vào việc sở hữu 17 hiệp định thương mại tự do toàn cầu, nhiều nhất trong khu vực Đông Nam Á, tạo điều kiện thuận lợi cho các sản phẩm nông sản, bao gồm sản phẩm từ dừa, xuất khẩu ra toàn cầu với thuế suất 0%. Chính vì vậy, giá các sản phẩm dừa tại Việt Nam thường sẽ rẻ hơn từ 10 – 15% so với các khu vực khác, đồng thời vẫn đảm bảo chất lượng sản phẩm cao. Với lợi thế này, các nhà nhập khẩu quốc tế có thể dễ dàng tiếp cận các sản phẩm dừa chất lượng cao từ Việt Nam với mức giá rất cạnh tranh.
Xem thêm bài viết: Top các nước xuất khẩu dừa: Bức tranh toàn cảnh
