Diện tích trồng chuối Việt Nam
Hiện cả nước hiện có hơn 130.000 ha trồng chuối, với sản lượng 2,1 triệu tấn/năm, chuối chiếm 19% tổng diện tích cây ăn trái của Việt Nam hàng năm. Trong đó 80% sản lượng dùng để xuất khẩu với chủ yếu từ chuối già Nam Mỹ và phần nào là chuối tiêu và chuối Laba từ Đà Lạt. Tỉnh Đồng Nai được xem là thủ phủ của cây chuối với 13.149 ha, chiếm 8.53% diện tích chuối của cả nước. Chuối chủ yếu được trồng tại huyện Trảng Bom của Đồng nai với năng suất trung bình từ 40 -45 tấn/ ha
Trong năm 2023, kim ngạch xuất khẩu chuối của Việt Nam đứng thứ 3 trong danh sách các loại trái cây xuất khẩu, với trị giá khoảng 308 triệu USD. Chuối chỉ đứng sau 2 loại trái cây vua là sầu riêng và thanh long. Tính riêng nửa đầu năm 2024, đã có 420 nghìn tấn chuối của Việt Nam được xuất khẩu vào Trung Quốc, tổng kim nghạch xuất khẩu đạt 220 triệu USD, tăng hơn 18% so với cùng kỳ năm 2023.
Tình hình xuất khẩu chuối vào Trung Quốc
Xuất khẩu chuối Việt Nam có những bước đầu tăng trưởng mạnh mẽ từ giai đoạn 2018 đến 2021. Tuy nhiên, chỉ khi bắt đầu kí nghị định thư với Trung Quốc từ 1/11/2022, hoạt động xuất khẩu chuối tươi Việt Nam mới bắt đầu có những dấu hiệu tăng trưởng đột phá.Xuất khẩu chuối của Việt Nam đem về 260 triệu USD năm 2021, sang năm 2022 tổng kim nghạch xuất khẩu chuối tăng đến 34.2% để chạm mức 310.6 triệu USD và duy trì ở mức trên 300 triệu USD vào năm 2023.
Dư địa tăng trưởng chủ yếu đến từ thị trường Trung Quốc khi quốc gia tỉ dân này chiếm tới gần 90% tổng sản lượng chuối xuất khẩu. Năm 2023, Trung Quốc nhập khẩu 1.77 triệu tấn chuối, trị giá 1.08 tỷ USD. Trong đó, chuối nhập khẩu từ Philippines là 686 nghìn tấn, Việt Nam 506 nghìn tấn, Ecuador 266 nghìn tấn, Campuchia 263 nghìn tấn. 4 nước này chiếm tới 97% tổng lượng chuối nhập khẩu của Trung Quốc.
Năm 2024 có sự thay đổi mạnh mẽ khi do ảnh hưởng bởi dịch bệnh panama trên chuối khiến giá chuối Phillipines tăng cao, chạm mốc 524 USD/ tấn. Trung Quốc hạn chế nhập khẩu chuối từ nước này và tăng nhập khẩu từ Việt Nam. Lượng chuối Philippines nhập khẩu vào Trung Quốc giảm tới 39,3% trong nửa đầu năm 2024. Ngoài ra, ảnh hưởng từ chiến tranh và biến động biển Đỏ khiến chi phí vận chuyển chuối từ Ecuador đển quốc gia tỷ dân này cũng tăng cao, buộc Trung Quốc phải đẩy mạnh sản lượng nhập từ Việt Nam và Campuchia, giúp 2 thị trường này tăng trưởng mạnh mẽ.
Hiện nay, chuối là loại trái cây nhập khẩu nhiều nhất của Trung Quốc, đứng trên sầu riêng (1,43 triệu tấn), dừa (1,18 triệu tấn)… Còn tính về kim ngạch, chuối đứng thứ 4 sau sầu riêng tươi (6,72 tỷ USD), anh đào (2,65 tỷ USD) và sầu riêng đông lạnh (hơn 1 tỷ USD).
Dự liệu từ năm 2023 đến tháng 6/2024
Tình hình xuất khẩu chuối vào Nhật Bản và Hàn Quốc
Với Nhật Bản, nhờ hiệp định thương mại kí kết với Nhật Bản có hiệu lực từ ngày 1.4.2024, để đưa mức thuế suất cho chuối về 0% (trước đó là 3%), trong 7 tháng đầu năm 2024, chuối xuất khẩu từ Việt Nam sang Nhật Bản tăng đột biến khi đạt 7.900 tấn, trị giá 1,05 tỉ yên (tương đương 7,1 triệu USD), tăng 62% về lượng và tăng 80,2% về trị giá so với cùng kỳ năm 2022. Trước đó, Philippines là thị trường cung cấp chuối chính cho Nhật Bản, chiếm 79,8% tổng lượng chuối nhập khẩu. Tuy nhiên, hiện tại Philippines phải chịu tới 13% thuế suất khi nhập khẩu chuối vào thị trường này. Mỗi năm, Nhật Bản chi tới 1 tỷ USD để nhập khẩu chuối trong khi sản lượng chuối Việt Nam xuất sang thị trường này chỉ chiếm khoảng 1.3%. Đây là một thị trường cực kỳ tiềm năng trong 5 năm tới.
Hàn Quốc phải nhập khẩu gần như 100% chuối do điều kiện canh tác không thuận lợi. Người Hàn lại rất thích ăn chuối, tính riêng nửa đầu năm 2024, người Hàn Quốc đã chi 164 triệu USD để nhập khẩu rau quả về Việt Nam, trong đó kim nghạch xuất khẩu chuối sang Hàn đạt 35.6 triệu USD. Hàn cũng là thị trường xuất khẩu đứng thứ 2 của Việt Nam sau Trung Quốc. Hiện tại, Việt Nam mới chỉ đứng thứ 6 trong danh sách các nước nhập khẩu chuối chính vào thị trường Hàn. Với quy mô khoảng 300 triệu USD/ năm cho chuối, hứa hẹn Việt Nam sẽ còn gia tăng sản lượng xuất khẩu vào thị trường này trong những năm tới.
Thị trường xuất khẩu chuối tiềm năng
Bảng trên thể hiện giá trị nhập khẩu chuối từ top 6 thị trường lớn nhất thế giới, cho thấy những tiềm năng chưa khai phá của chuối Việt Nam tại nhóm thị trường châu u, Mỹ và Nhật Bản. Đặc biệt là tại các thị trường châu u khi trung bình hàng năm họ tăng nhập khẩu đến 20% kim nghạch chuối. Hiện tại nhóm thị trường này vẫn đang được phục vụ bởi chuối từ Ecuador, Philippines, Costa Rica và Colombia.
Mặt khác, thị trường châu u và Mỹ lần lượt chiếm tới 26.7% và 21.5% nhu cầu nhập khẩu chuối toàn cầu. Cho thấy dù thị trường Trung Quốc tiềm năng, nhưng chắc chắn không phải là thị trường có thể duy trì tốc độ tăng trưởng lâu dài khi quốc gia này cũng là một trong những quốc gia trồng chuối lớn nhất thế giới. Sản lượng chuối mà người dân châu u tiêu thụ ước tính đạt 661,487 tấn vào năm 2023, tăng khoảng 13 phần trăm so với năm 2022 và sẽ tiếp tục tăng trong năm 2024.
Với việc Ấn Độ là nước sản xuất chuối lớn nhất thế giới, với sản lượng 31 triệu tấn trên diện dích 878 ngàn ha vào năm 2020, đất nước tỉ dân này sẽ không gia tăng nhập khẩu chuối nhiều trong tương lai. Ngoài ra, việc phụ thuộc quá nhiều vào thị trường Trung Quốc cũng không phải là hướng đi dài hạn khi mà dịch bệnh ở Philippines được giải quyết, giá chuối từ thị trường này trở về mức ổn định, chắc chắn sản lượng chuối Việt Nam vào thị trường tỉ dân sẽ suy giảm.
Các thị trường tiềm năng doanh nghiệp Việt Nam nên hướng tới nhiều hơn là Nhật Bản với thuế suất ưu đãi 0%, Hàn Quốc và đặc biệt là châu u. Khi vấn đề chiến tranh và biển đỏ còn phức tạp trong vài năm tới, việc tìm kiếm nguồn hàng từ khu vực Đông Á là điều thiết yếu. Việc khí hậu Việt Nam thuận lợi hơn, đường bờ biển kéo dài cả đất nước và không xảy ra tình trạng dịch bệnh trên chuối, rất nhiều điều kiện thuận lợi để chuối Việt Nam cạnh tranh với Philippines tại thị trường Trung Quốc, Nhật Bản và châu u. Philippines vẫn đang là quốc gia trồng chuối lớn thứ 2 thế giới, sau Ecuador nên giá chuối của Phillipines sẽ rất thấp so với các quốc gia khác. Tuy nhiên, chuối Philippines vẫn còn nằm trong danh sách không được miễn thuế của các đối tác thương mại. Chính vì thế hiện nay, các nước nhập khẩu chuối của Philippines phải nộp thuế từ 10 đến 40% tổng giá trị hàng nhập.
Cạnh tranh từ các nước khác
Hiện nay, Philippines là nhà xuất khẩu chuối chính cho các thị trường Nhật, Hàn Quốc, Trung Quốc, New Zealand. Chuối chiếm 48,7% trong tổng lượng hoa quả nhập khẩu cùa Hàn Quốc, trong đó nguồn cung từ Philippines lên tới 98,7%. Ngoài Phillipines, các đối thủ khác Việt Nam gồm có Ấn Độ và Guatemala.
Xuất khẩu chuối của Ấn Độ đạt giá trị 142.899 nghìn USD vào năm 2021, chỉ chiếm 1% xuất khẩu của thế giới do hầu hết chuối trồng ở nước này đều được sử dụng cho tiêu dùng nội địa. Tuy nhiên, 3 năm gần nhất xuất khẩu chuối từ Ấn tăng đến 300%, uỷ ban trồng trọt quốc gia của Ấn Độ cũng đưa ra đề án xuất khẩu hơn 75,000 tấn chuối trong những năm tới, kỳ vọng chuối trở thành sản phẩm xuất khẩu chủ đạo của quốc gia này.
Giá trị xuất khẩu chuối của Guatemala qua các năm liên tục tăng nhờ việc chuối của đất nước này càng ngày càng được ưa chuộng tại thị trường Mỹ. Điều kiện sản xuất thuận lợi và các khoản đầu tư trước đó vào việc mở rộng sản xuất đã hỗ trợ nguồn cung giá rẻ dồi dào từ Guatemala, tạo điều kiện thuận lợi cho tăng trưởng xuất khẩu, đặc biệt là sang Hoa Kỳ, điểm đến chính của chuối Guatemala. Với giá trị xuất khẩu trung bình là 380 đô la Mỹ một tấn, chuối từ Guatemala tiếp tục là một trong những loại chuối rẻ nhất trên thị trường toàn cầu.
Kết Luận
Xuất khẩu chuối Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là từ các thị trường lớn như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và châu u. Với việc ký kết các thỏa thuận thương mại có lợi, như việc giảm thuế nhập khẩu chuối xuống 0% với Nhật Bản, Việt Nam có cơ hội tăng cường vị thế cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Nhu cầu tiêu thụ chuối tại Trung Quốc và châu u đang tăng, cho thấy tiềm năng lớn cho chuối Việt Nam.
Tuy nhiên, Việt Nam cũng phải đối mặt với sự cạnh tranh từ các quốc gia khác, đặc biệt là Philippines, Ấn Độ và Guatemala. Philippines hiện là nhà cung cấp chính chuối cho các thị trường Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc. Trong khi đó, Ấn Độ đã gia tăng xuất khẩu chuối đáng kể trong những năm gần đây và Guatemala cũng có những bước phát triển mạnh mẽ, đặc biệt tại thị trường Mỹ với giá chuối cạnh tranh.
Để tận dụng tiềm năng này, Việt Nam cần tập trung vào việc cải thiện chất lượng sản phẩm, tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế, và phát triển các chiến lược tiếp thị hiệu quả. Đồng thời, việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, không chỉ dựa vào Trung Quốc, sẽ giúp tăng cường tính bền vững cho ngành xuất khẩu chuối trong tương lai. Với các điều kiện tự nhiên thuận lợi, Việt Nam hoàn toàn có thể khẳng định vị thế của mình trên thị trường chuối toàn cầu.
Xem thêm bài viết: Xuất khẩu rau quả Việt Nam: Cơ hội và thách thức
