Sầu riêng
Xuất khẩu sầu riêng từ Việt Nam đã tăng mạnh từ 29,2 triệu USD năm 2016 lên 2,3 tỷ USD năm 2023, thể hiện nỗ lực nâng cao chất lượng sản phẩm và thúc đẩy thương mại. Năm 2024, diện tích trồng sầu riêng dự kiến đạt 150.000 ha, sản lượng khoảng 1,5 triệu tấn. Tây Nguyên, Đồng bằng sông Cửu Long, Đông Nam Bộ và Duyên hải Nam Trung Bộ là những khu vực trồng chính.
Giá cao và nhu cầu xuất khẩu tăng đã thúc đẩy mở rộng diện tích trồng, đặc biệt ở Tây Nguyên, nơi diện tích tăng gấp 2,5 lần từ 2021-2023. Trong quý I/2024, Việt Nam xuất khẩu sầu riêng đạt 254 triệu USD, tăng 66% so với cùng kỳ 2023, trong đó 98% xuất khẩu sang Trung Quốc.
Việt Nam đã vượt Thái Lan để trở thành nhà xuất khẩu sầu riêng lớn nhất sang Trung Quốc trong 2 tháng đầu năm 2024, với 32.750 tấn trị giá 161 triệu USD. Thị phần tại Trung Quốc tăng từ 32% lên 57%, nhờ sản lượng dồi dào, vận chuyển nhanh và giá cạnh tranh.
Để đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe từ EU và Hoa Kỳ, các doanh nghiệp Việt Nam đang đầu tư công nghệ sấy, nâng hàm lượng chất rắn khô lên 35%, kéo dài thời gian bảo quản sầu riêng lên 30 ngày. Tuy nhiên, đóng gói thủ công hiện chỉ đạt 28% chất rắn khô và bảo quản 12-13 ngày.
Thanh Long
Trong quý I/2024, diện tích trồng thanh long tại Việt Nam đạt 55.000 ha, với sản lượng hơn 1,2 triệu tấn. Ba tỉnh trồng chính là Bình Thuận (62,5%), Long An (18,7%) và Tiền Giang (17%). Bình Thuận chủ yếu trồng thanh long ruột trắng, trong khi Long An, Tiền Giang và Đồng Nai nổi bật với giống ruột đỏ. Bình Thuận chiếm 27.000 ha, với 40% diện tích đạt tiêu chuẩn VietGAP và 355 ha đạt chuẩn GlobalGAP.
Nhờ kỹ thuật đèn lồng, thanh long Việt Nam có thể thu hoạch quanh năm, với mùa cao điểm từ tháng 4-9 và mùa vắng vụ từ tháng 10-3. Khả năng thu hoạch liên tục này tạo lợi thế cạnh tranh lớn trên thị trường quốc tế.
Về xuất khẩu, giá trị thanh long đã tăng từ 57,15 triệu USD năm 2010 lên 1,3 tỷ USD năm 2018 và duy trì trên 600 triệu USD gần đây. Trước năm 2023, thanh long luôn đứng đầu xuất khẩu trái cây và rau củ, trước khi bị sầu riêng vượt qua. Trung Quốc là thị trường lớn nhất (92%), theo sau là Singapore, Hồng Kông và Indonesia. Tại EU, xuất khẩu thanh long còn khiêm tốn (9-12 triệu USD), với Hà Lan là quốc gia nhập khẩu chính (75%), tiếp theo là Pháp và Đức. Hiệp định Thương mại Tự do EU-Việt Nam (EUVFTA) mang đến cơ hội lớn để Việt Nam mở rộng thị phần tại EU nhờ mức thuế 0%.
Xem thêm bài viết: Thanh Long Việt Nam: Dần Lấy Lại Vị Thế Toàn Cầu
Xoài
Xoài đóng vai trò quan trọng trong nông nghiệp Việt Nam, đặc biệt ở các tỉnh Đồng Nai, Sơn La, Đồng Tháp và An Giang, với diện tích trồng hơn 115.000 ha và sản lượng gần 969.000 tấn mỗi năm. Khu vực Đồng bằng sông Cửu Long chiếm khoảng 50% diện tích, trong đó gần 2.000 ha đạt tiêu chuẩn VietGAP và GlobalGAP.
Trung Quốc là thị trường xuất khẩu xoài chính của Việt Nam, chiếm 84% tổng giá trị xuất khẩu (152 triệu USD). Các thị trường quan trọng khác bao gồm Nga, Mỹ, Hàn Quốc, EU, Australia và Nhật Bản. Kể từ năm 2019, Mỹ bắt đầu nhập khẩu xoài đông lạnh và tươi từ Việt Nam, nhưng sản lượng vẫn nhỏ, chỉ đạt 643 tấn xoài đông lạnh và 500 tấn xoài tươi trong năm 2023.
Xuất khẩu xoài Việt Nam sang Mỹ chưa đạt tiềm năng, thua xa Thái Lan (19.000 tấn) và Philippines (2.600 tấn). Điều này cho thấy cơ hội tăng trưởng lớn cho xoài Việt Nam tại thị trường Mỹ, nhất là khi tốc độ tăng trưởng sản lượng và giá trị năm 2023 đã đạt 111%. Tuy nhiên, những thách thức về vận chuyển đường biển (30-35 ngày) và công nghệ đóng gói vẫn cần được giải quyết để duy trì chất lượng sản phẩm và khai thác tiềm năng xuất khẩu.
Rau củ
Trong nhiều năm qua, xuất khẩu nông sản Việt Nam, đặc biệt là rau củ và trái cây, luôn là một điểm sáng dù giá trị xuất khẩu rau củ còn khiêm tốn. Nhờ điều kiện khí hậu thuận lợi, Việt Nam có thể trồng rau quanh năm, đặc biệt tại các khu vực như Đà Lạt, Mộc Châu, Sa Pa và Tây Bắc, nơi cung cấp môi trường lý tưởng cho rau ôn đới. Ở miền Bắc, mùa đông thuận lợi cho trồng rau ôn đới với chi phí thấp, cùng với các loại rau nhiệt đới như rau muống, cải xanh, cải bắp. Mở rộng sản xuất có thể giúp Việt Nam trở thành “vườn rau” toàn cầu và trung tâm ẩm thực.
Tính đến năm 2023, diện tích trồng rau của Việt Nam đạt 995 nghìn ha, tập trung tại bảy vùng chính, trong đó Đồng bằng sông Hồng là vùng lớn nhất, chiếm 25% diện tích. Tuy nhiên, chỉ 15% diện tích trồng rau đạt tiêu chuẩn an toàn. Cà rốt là sản phẩm xuất khẩu nổi bật, với 65.000 tấn xuất khẩu trong vụ đông xuân 2022-2023, chiếm 80% tổng sản lượng. Bên cạnh các thị trường truyền thống như Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore, Malaysia, cà rốt còn mở rộng sang các thị trường mới như Mỹ, Pháp và EU.
Mặc dù có thành công, Việt Nam chỉ chiếm 2-3% tổng giá trị xuất khẩu rau củ toàn cầu, cho thấy tiềm năng mở rộng rất lớn. Với 16 hiệp định thương mại tự do có hiệu lực, doanh nghiệp Việt Nam ngày càng tuân thủ các tiêu chuẩn VIETGAP/GlobalGAP, giúp nâng cao vị thế trong các thị trường quốc tế. Cơ hội lớn đặc biệt dành cho các quốc gia đối mặt với khí hậu bất lợi và chi phí sản xuất cao.
Năm 2021, xuất khẩu rau củ Việt Nam đạt 250 triệu USD, với các mặt hàng chủ lực như ớt, khoai lang, súp lơ và ngô. Đến năm 2023, giá trị này tăng lên 279 triệu USD và dự kiến đạt 7,13% tổng giá trị xuất khẩu nông sản vào cuối năm 2024. Các loại rau củ có tiềm năng xuất khẩu lớn gồm cà chua, dưa chuột, đậu, cà rốt, cải bắp, khoai tây, và nấm.
Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tuân thủ các tiêu chuẩn nghiêm ngặt của thị trường EU, đặc biệt về dư lượng thuốc trừ sâu. Để xuất khẩu thành công sang EU, các doanh nghiệp phải đạt chứng nhận GlobalGAP và kiểm soát chặt chẽ chất lượng sản phẩm nhằm tránh bị từ chối hoặc trả lại hàng hóa.
Kết luận
Tuy đạt được nhiều thành công, ngành xuất khẩu rau quả của Việt Nam vẫn đối mặt với những thách thức lớn về bảo quản, vận chuyển và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Sự đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ chế biến, nâng cao chất lượng sản phẩm và cải thiện quy trình hậu cần sẽ là chìa khóa để Việt Nam duy trì và mở rộng thị phần trong các thị trường khó tính như EU và Hoa Kỳ. Triển vọng cho ngành rau quả Việt Nam là rất tích cực, đặc biệt khi các hiệp định thương mại tự do tiếp tục mở ra nhiều cơ hội lớn cho các doanh nghiệp trong nước.
Xem thêm bài viết: Xuất khẩu rau quả Việt Nam: Cơ hội và thách thức
